NHỮNG NGƯỜI LÍNH ĐẦU TIÊN CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM

Có một thời, Quân đội nhân dân Việt Nam chưa có những quân đoàn lớn, chưa có những trận địa rộng lớn, cũng chưa có những loại vũ khí hiện đại. Quân đội khi ấy bắt đầu từ 34 con người, với những khẩu súng còn rất ít ỏi và điều kiện chiến đấu vô cùng thiếu thốn. Nhưng chính từ 34 người lính ấy, một lực lượng vũ trang cách mạng từng bước trưởng thành, đi qua những cuộc chiến tranh khốc liệt và trở thành Quân đội nhân dân Việt Nam ngày nay. Vì vậy, khi nhắc đến những người lính đầu tiên của quân đội, có lẽ điều đáng nhớ không chỉ là con số 34, mà là câu chuyện về một đội quân đã bắt đầu từ những điều rất nhỏ bé.

Ngày 22 tháng 12 năm 1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo, thuộc huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân chính thức được thành lập. Đội gồm 34 chiến sĩ, được lựa chọn từ những đội du kích Cao – Bắc – Lạng và Cứu quốc quân. Đây là đơn vị chủ lực đầu tiên của lực lượng vũ trang cách mạng và là tiền thân trực tiếp của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đồng chí Võ Nguyên Giáp được giao tổ chức và trực tiếp chỉ huy đội; Hoàng Sâm làm Đội trưởng, Xích Thắng – Dương Mạc Thạch làm Chính trị viên.

Ba tiểu đội, 34 con người.

Đó là tất cả những gì đội quân đầu tiên ấy có khi chính thức ra đời.

Vũ khí cũng chẳng có nhiều. Theo các tư liệu được công bố, đội có 34 khẩu súng các loại, trong đó có súng trường, súng kíp và một khẩu tiểu liên. Vũ khí thô sơ, quân số ít, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, nhưng những người được lựa chọn vào đội đều là những chiến sĩ đã trải qua hoạt động cách mạng và chiến đấu trong các đội du kích. Họ mang theo kinh nghiệm từ những năm tháng hoạt động trong bí mật, lòng yêu nước và một niềm tin rằng lực lượng nhỏ bé này rồi sẽ còn lớn mạnh.

Có lẽ rất khó để hình dung khung cảnh của buổi thành lập ấy nếu chỉ nhìn vào những hình ảnh được lưu lại sau này. Giữa núi rừng Cao Bằng, những người lính đứng bên nhau trong một đội quân mà tương lai còn chưa thể biết sẽ đi đến đâu. Họ không có những doanh trại khang trang, không có quân trang đầy đủ và cũng không có những phương tiện mà một quân đội hiện đại cần có. Nhưng họ có một điều rất quan trọng: họ biết mình chiến đấu vì điều gì.

Sự ra đời của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được đặt trong một hoàn cảnh đặc biệt. Đất nước đang nằm dưới ách thống trị của thực dân, phát xít; phong trào cách mạng cần một lực lượng vũ trang có tổ chức để vừa tuyên truyền, vừa chiến đấu, vừa xây dựng cơ sở cách mạng. Vì vậy, ngay trong tên gọi “Tuyên truyền Giải phóng quân” đã thể hiện đặc điểm của lực lượng này: công tác chính trị và tuyên truyền có vị trí rất quan trọng, đồng thời đội chính là hạt nhân ban đầu để phát triển lực lượng giải phóng quân rộng lớn hơn.

Sau lễ thành lập, những người lính đầu tiên không có nhiều thời gian để làm quen với tên gọi mới. Chỉ vài ngày sau, họ đã bước vào trận chiến đầu tiên.

Chủ trương đặt ra là phải đánh thắng trận đầu.

Chiều 25 tháng 12 năm 1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân bất ngờ tiến công đồn Phai Khắt ở Cao Bằng. Đến sáng 26 tháng 12, đội tiếp tục tiến công đồn Nà Ngần. Hai trận đánh diễn ra trong thời gian ngắn và đều giành thắng lợi. Đội tiêu diệt hai đồn, bắt sống binh lính đối phương và thu được vũ khí, quân trang, quân dụng.

Điều đáng chú ý là hai trận đánh ấy diễn ra khi đội quân mới chỉ vừa thành lập được vài ngày.

34 người.

Những khẩu súng còn thiếu thốn.

Một đội quân còn rất nhỏ.

Nhưng họ đã chứng minh rằng sức mạnh của một lực lượng không chỉ nằm ở số lượng hay trang bị. Sự chuẩn bị, cách đánh bất ngờ, tinh thần kỷ luật và sự phối hợp giữa những người lính đã giúp đội giành thắng lợi ngay từ những trận đầu tiên. Hai chiến thắng Phai Khắt và Nà Ngần sau này được xem là những trận đánh mở đầu cho truyền thống đánh chắc thắng, đánh thắng trận đầu của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Nhưng điều làm câu chuyện về 34 chiến sĩ đầu tiên trở nên đặc biệt hơn là họ không phải những con người xa lạ với gian khổ.

Phần lớn trong số họ đã từng hoạt động trong các đội du kích. Họ từng sống trong điều kiện bí mật, từng hành quân qua núi rừng, từng đối mặt với sự truy lùng và đàn áp. Họ hiểu rằng con đường phía trước sẽ không dễ dàng. Và những chiến thắng đầu tiên không có nghĩa rằng chiến tranh sẽ kết thúc nhanh chóng.

Thực tế đã chứng minh điều đó.

Sau khi Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ra đời, lực lượng tiếp tục phát triển. Ngày 15 tháng 5 năm 1945, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân hợp nhất với lực lượng Cứu quốc quân, hình thành Việt Nam Giải phóng quân – lực lượng quân sự chủ yếu của Mặt trận Việt Minh trong thời kỳ tiến tới Tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

Từ 34 người, lực lượng ngày càng lớn mạnh.

Từ những trận đánh nhỏ ở Cao Bằng, lực lượng vũ trang cách mạng tiến tới những chiến dịch lớn hơn.

Từ những con đường rừng núi, những người lính bước vào những chiến trường rộng lớn của cuộc kháng chiến.

Và nhiều người trong số 34 chiến sĩ ngày đầu đã tiếp tục đi qua những chặng đường rất dài của lịch sử.

Hoàng Sâm, người đội trưởng đầu tiên, sau này trở thành một vị tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam và hy sinh năm 1968 tại chiến trường Bình – Trị – Thiên. Dương Mạc Thạch, tức Xích Thắng, tiếp tục hoạt động cách mạng và công tác trong quân đội. Hoàng Văn Thái, người phụ trách công tác kế hoạch – tình báo của đội ngày đầu, về sau trở thành một trong những vị tướng và cán bộ quân sự quan trọng của quân đội.

Nhưng câu chuyện về 34 người không chỉ là câu chuyện của những người sau này trở thành tướng lĩnh.

Đó còn là câu chuyện về những người đã hy sinh, những người đã sống một cuộc đời bình dị sau chiến tranh và những người mà tên tuổi từng có lúc bị thời gian che khuất.

Điều đáng xúc động là nhiều năm sau, khi những người lính đầu tiên đã già, vẫn có những người tìm cách xác minh lại đầy đủ tên tuổi, quê quán và số phận của 34 chiến sĩ ngày ấy. Trong những năm 1992–1994, Ban Liên lạc Việt Nam Giải phóng quân phối hợp với các cơ quan liên quan tiến hành xác minh danh sách 34 chiến sĩ đầu tiên. Đó là một hành trình nhằm đưa những cái tên từng đứng bên nhau giữa rừng Cao Bằng năm 1944 trở về đúng vị trí trong lịch sử.

Điều ấy có ý nghĩa rất lớn.

Bởi lịch sử đôi khi được nhớ bằng những con số.

34 chiến sĩ.

Nhưng 34 không phải là một con số vô danh.

Đó là 34 con người.

34 cuộc đời.

34 gia đình.

34 câu chuyện riêng.

Có người quê Cao Bằng, có người quê Bắc Kạn, có người đến từ những vùng đất khác. Họ gặp nhau trong một hoàn cảnh đặc biệt của đất nước và cùng trở thành những người lính đầu tiên của một đội quân còn rất nhỏ.

Có lẽ nếu đứng trong khu rừng Trần Hưng Đạo ngày nay, chúng ta sẽ khó hình dung được rằng nơi đây từng là điểm bắt đầu của một lực lượng quân sự lớn mạnh. Rừng vẫn xanh. Núi vẫn ở đó. Những con đường ngày nay đã thuận tiện hơn rất nhiều. Nhưng cách đây hơn tám mươi năm, nơi ấy chỉ có một đội quân nhỏ với những khẩu súng còn thiếu thốn.

Không ai trong 34 người có thể biết chính xác tương lai của mình.

Họ không thể biết rằng tên gọi của đội quân ấy sẽ trở thành tiền thân của một quân đội hàng triệu người.

Họ không thể biết rằng ngày 22/12 sau này sẽ trở thành Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam.

Họ cũng không thể biết rằng những trận Phai Khắt, Nà Ngần sẽ được nhắc lại qua nhiều thế hệ.

Họ chỉ biết rằng mình đang được giao một nhiệm vụ.

Và họ đã làm nhiệm vụ ấy.

Đó có lẽ là điều giản dị nhất nhưng cũng sâu sắc nhất trong câu chuyện về những người lính đầu tiên.

Họ không bắt đầu bằng những điều lớn lao.

Họ bắt đầu bằng 34 con người, 34 khẩu súng và một niềm tin.

Rồi từ 34 người ấy, lực lượng vũ trang cách mạng từng bước trưởng thành. Những người lính tiếp tục có mặt trong Cách mạng Tháng Tám, trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ và sau đó là cuộc kháng chiến chống Mỹ. Quân đội ngày càng lớn mạnh, tổ chức ngày càng hoàn chỉnh, vũ khí ngày càng hiện đại hơn. Nhưng ký ức về buổi đầu vẫn được gìn giữ như một phần cội nguồn của quân đội.

Bởi một đội quân lớn đến đâu cũng cần nhớ mình đã bắt đầu từ đâu.

Và Quân đội nhân dân Việt Nam bắt đầu từ một đội quân rất nhỏ giữa núi rừng Cao Bằng.

Những người lính đầu tiên ấy không có những điều kiện mà người lính hôm nay có. Họ thiếu thốn gần như tất cả, ngoại trừ lòng tin và ý chí. Chính họ đã đặt những viên gạch đầu tiên cho truyền thống của một quân đội được sinh ra trong phong trào cách mạng, gắn bó với nhân dân và trưởng thành qua chiến đấu.

Ngày nay, mỗi khi 22 tháng 12 trở về, người ta thường nói về Quân đội nhân dân Việt Nam với những chiến công, những vị tướng, những chiến dịch và những thành tựu trong suốt quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành.

Nhưng có lẽ, giữa rất nhiều câu chuyện lớn ấy, đôi khi chúng ta nên trở về với một hình ảnh đơn giản hơn:

Một khu rừng ở Cao Bằng.

Ba tiểu đội.

Ba mươi tư người lính.

Những khẩu súng còn thiếu thốn.

Và một đội quân vừa được khai sinh.

Từ nơi ấy, một hành trình lịch sử bắt đầu.

34 người lính ngày ấy có thể đã rất nhỏ bé trước những thử thách của thời đại. Nhưng chính từ họ, một truyền thống được hình thành; từ những bước chân đầu tiên ấy, Quân đội nhân dân Việt Nam đã đi qua hơn tám thập kỷ lịch sử.

Và có lẽ, điều đáng nhớ nhất không phải là quân đội ngày hôm nay đã lớn mạnh đến đâu.

Mà là đã từng có một ngày, giữa núi rừng Cao Bằng, 34 người lính đứng cạnh nhau – và từ đó, một đội quân của nhân dân bắt đầu viết những trang đầu tiên của mình.