NHỮNG NGƯỜI LÍNH KHÔNG CÓ TÊN TRONG SÁCH

Có những cái tên được lịch sử nhắc đi nhắc lại qua những trang sách. Đó là những vị tướng, những người anh hùng, những nhân vật đã làm nên những chiến công lớn và trở thành biểu tượng của một thời đại. Nhưng giữa những trang sử hào hùng ấy còn có biết bao con người không được gọi tên nhiều lần. Họ là những người lính bình thường, những thanh niên rời quê hương khi tuổi đời còn rất trẻ, mang theo trong ba lô vài bộ quần áo, một tấm ảnh gia đình, một lá thư chưa kịp gửi và những ước mơ còn dang dở.

Họ đi vào chiến tranh với một cái tên rất đỗi bình thường. Và cũng có những người đã nằm lại mà câu chuyện về cuộc đời mình chưa bao giờ được kể trọn vẹn.

Em thường nghĩ về điều đó mỗi khi nhìn thấy những hàng bia mộ trong các nghĩa trang liệt sĩ. Mỗi tấm bia là một cái tên, một quê hương, một năm sinh. Có những người ra đi khi mới đôi mươi. Có người chưa kịp lập gia đình, chưa kịp trở về thăm mẹ sau những năm dài xa cách. Có người ra đi rồi không trở lại, để lại phía sau một căn nhà có người mẹ ngày ngày ngóng đợi, một người cha lặng lẽ, một người vợ trẻ hay những đứa em chỉ còn biết nhớ về anh qua một tấm ảnh cũ.

Chiến tranh thường được nhớ đến bằng những trận đánh lớn, những chiến thắng vang dội và những con số. Nhưng phía sau mỗi sự kiện lịch sử là những con người bằng xương bằng thịt. Họ biết sợ hãi, biết nhớ nhà, biết đau đớn và cũng biết hy vọng. Họ không phải những con người sinh ra đã là anh hùng. Họ trở thành những người có thể hy sinh vì đất nước từ chính những lựa chọn rất đời thường của mình.

Những trang nhật ký thời chiến còn được lưu giữ hôm nay phần nào giúp thế hệ sau nhìn thấy một hình ảnh khác của người lính. Không chỉ có bom đạn và chiến trường, trong những trang viết ấy còn có nỗi nhớ gia đình, tình yêu, tình bạn, những suy nghĩ về tương lai và cả những phút giây yếu lòng. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu nhiều nhật ký của các chiến sĩ viết trong thời chiến, trong đó có những người đã hy sinh và không trở về.

Những cuốn nhật ký ấy trở thành những chứng tích đặc biệt, giúp người hôm nay tiếp cận chiến tranh qua tiếng nói của chính những người từng sống trong thời đại ấy.

Em nghĩ đó chính là điều khiến câu chuyện về những người lính vô danh trở nên đặc biệt.

Bởi trước khi khoác lên mình bộ quân phục, họ cũng từng là những người trẻ giống như chúng ta.

Họ cũng từng có một tuổi đôi mươi thật đẹp .

Có lẽ họ cũng từng mong một ngày được trở về quê, được ngồi bên mâm cơm gia đình, được làm công việc mình yêu thích, được cưới người mình thương và nhìn thấy những đứa con lớn lên. Nhưng hoàn cảnh của đất nước đã khiến những ước mơ riêng phải gác lại nhường chỗ cho một điều lớn hơn.

Và rồi họ lên đường.

Có những người trở về sau chiến tranh với những vết thương trên cơ thể. Có những người trở về nhưng một phần tuổi trẻ đã mãi nằm lại nơi chiến trường. Cũng có những người không bao giờ trở về.

Ngày hôm nay, khi cuộc chiến đã lùi xa nhiều thập kỷ, chúng ta có thể đi trên những con đường bình yên mà không còn nghe tiếng bom. Chúng ta có thể đến trường, học tập, lựa chọn nghề nghiệp, yêu một người và theo đuổi những ước mơ của riêng mình. Những điều ấy tưởng như rất bình thường, nhưng với một thế hệ từng sống giữa chiến tranh, có lẽ đó lại là những điều vô cùng quý giá.

Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn hiện là nơi yên nghỉ của hơn 10.000 liệt sĩ đã hy sinh trên tuyến đường Hồ Chí Minh. Không gian ấy không chỉ là nơi tưởng niệm người đã khuất mà còn là nơi các thế hệ sau tìm về để hiểu hơn về sự hy sinh, tình đồng đội và giá trị của hòa bình.

Đứng trước những hàng mộ như thế, thật khó để không tự hỏi: Những người đang nằm đây đã từng là ai?

Có thể một người từng là anh cả trong gia đình. Một người khác từng là cậu học trò nghịch ngợm. Một người từng có giọng hát hay nhất trong đơn vị. Một người từng hứa với mẹ rằng hết chiến tranh sẽ trở về. Những câu chuyện ấy có thể không xuất hiện trong sách giáo khoa, nhưng chúng không vì thế mà trở nên kém quan trọng.

Bởi lịch sử không chỉ được làm nên bởi những con người nổi tiếng.

Lịch sử còn được làm nên bởi hàng triệu con người bình thường đã sống, chiến đấu, chịu đựng và hy sinh trong những hoàn cảnh phi thường.

Có những người đã được gọi tên. Có những người chỉ còn lại một dòng chữ trên bia mộ. Có những hài cốt đến nhiều năm sau vẫn đang được tìm kiếm và xác định danh tính. Công việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ cho thấy phía sau mỗi trường hợp còn thiếu thông tin là sự chờ đợi kéo dài của gia đình và nỗ lực của nhiều lực lượng để trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh.

Vì thế, “vô danh” không có nghĩa là bị lãng quên.

Có thể một người lính không có một tượng đài mang tên mình. Có thể câu chuyện về anh không xuất hiện trong một bài học lịch sử. Nhưng ký ức về anh vẫn tồn tại trong gia đình, trong đồng đội, trong những nghĩa trang và trong những trang tư liệu được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Và hôm nay, thế hệ trẻ chúng ta có một cách khác để tiếp tục cuộc trò chuyện ấy: lắng nghe và kể lại.

Kể lại không phải để biến chiến tranh thành một câu chuyện đẹp đẽ hay xa xôi. Chiến tranh vốn chứa đựng mất mát, chia ly và những nỗi đau không dễ gọi thành lời. Kể lại để hiểu rằnghòa bình không phải là điều tự nhiên mà có. Đằng sau một ngày bình yên là những năm tháng của biết bao con người đã đánh đổi tuổi trẻ, hạnh phúc, thậm chí cả mạng sống của mình.

Có lẽ điều ý nghĩa nhất mà thế hệ hôm nay có thể làm cho những người lính năm xưa không phải là cố gắng trở thành những nhân vật vĩ đại như họ, mà là biết trân trọng cuộc sống bình thường mà mình đang có.

Học tập nghiêm túc hơn. Sống có trách nhiệm hơn. Biết yêu thương gia đình. Biết quý trọng tình đồng đội, tình người. Biết giữ gìn hòa bình và không thờ ơ với những ký ức đã làm nên hiện tại.

Em muốn gọi họ là những người lính không có tên trong sách.

Nhưng có lẽ, họ chưa bao giờ thật sự vô danh.

Tên của họ nằm trong ký ức của những người mẹ đã chờ con. Nằm trong những lá thư cũ. Nằm trên những tấm bia nơi nghĩa trang. Nằm trong những trang nhật ký đã vượt qua bom đạn và thời gian để đến với chúng ta.Và từ hôm nay, tên của họ cũng có thể nằm trong câu chuyện mà thế hệ trẻ chúng ta kể lại.

Bởi khi còn có người nhớ, còn có người kể, thì một phần tuổi trẻ của họ vẫn còn sống.

Họ đã từng có một tuổi trẻ như chúng ta.

Chỉ khác rằng, tuổi trẻ của họ đã đi qua trong thời hoa lửa.Còn chúng ta may mắn được sống trong hòa bình.

Và đó chính là điều chúng ta cần nhớ “ Tự do , hòa bình không phải dễ có được , bây giờ cố gắng mà giữ “

Nguồn tham khảo

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, “Bộ hồ sơ đặc biệt về văn hóa - Nhật ký thời chiến Việt Nam”. Xem nguồn tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, “Nhật ký thời chiến Việt Nam”. Xem nguồn tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, “Biểu tượng của lòng biết ơn - Bài 2: Bản trường ca giữa đại ngàn”. Xem nguồn tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam

Bộ Quốc phòng, “Hội thảo tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính liệt sĩ sau chiến tranh ở Việt Nam”. Xem nguồn tại Bộ Quốc phòng