Những người lính lái xe không kính
Những đoàn xe vượt Trường Sơn
Những người lính lái xe không kính
Những đoàn xe vượt Trường Sơn
Giai đoạn lịch sử: 1959–1975 – kháng chiến chống Mỹ, cứu nước; đặc biệt từ những năm 1960 đến 1975, khi Đường Trường Sơn trở thành tuyến chi viện chiến lược từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam.
1. Những chuyến xe đi vào tuyến lửa
Năm 1959, tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn được mở.
Ban đầu, những con đường còn rất thô sơ.
Nhưng chiến tranh ngày càng ác liệt, nhu cầu chi viện cho chiến trường ngày càng lớn. Những tuyến đường xuyên núi dần được mở rộng, để những đoàn xe vận tải có thể đưa người, vũ khí, đạn dược và lương thực vào chiến trường.
Những người lính lái xe xuất hiện ngày càng đông trên tuyến đường ấy.
Họ còn rất trẻ.
Có người vừa rời ghế nhà trường.
Có người mới nhập ngũ được vài tháng.
Sau những khóa học lái xe và huấn luyện quân sự, họ được đưa vào các binh trạm Trường Sơn.
Từ đó, cuộc sống của họ gắn với những chiếc xe vận tải và những cung đường đầy bom đạn.
Một cựu chiến binh từng kể rằng ông nhập ngũ năm 20 tuổi, sau thời gian học lái xe đã trở thành lái xe thuộc Tiểu đoàn 52, Binh trạm 14, Bộ Tư lệnh 559, trực tiếp vận chuyển hàng hóa từ hậu phương ra tiền tuyến.
Họ không biết chuyến xe tiếp theo sẽ đi đến đâu.
Cũng không biết mình có trở về nguyên vẹn hay không.
Chỉ biết rằng:
Hàng phải đến mặt trận.
6
Chú thích ảnh: Đoàn xe vận tải vượt đường Trường Sơn chi viện cho chiến trường miền Nam.
Nguồn ảnh: Tư liệu Thông tấn xã Việt Nam.
2. “Không có kính” – dấu tích của những trận bom
Những chiếc xe chạy trên Trường Sơn phải đối mặt với một kẻ thù mà người lái xe gần như không thể đoán trước.
Máy bay.
Bom.
Tên lửa.
Bom bi.
Bom từ trường.
Một đoàn xe vừa rời khỏi nơi trú ẩn có thể lập tức trở thành mục tiêu.
Một quả bom rơi xuống.
Kính chắn gió vỡ tung.
Thùng xe thủng.
Gương chiếu hậu biến mất.
Cửa xe méo mó.
Nhưng chiếc xe vẫn phải chạy.
Đó chính là hiện thực phía sau hình ảnh “những chiếc xe không kính” mà nhà thơ Phạm Tiến Duật đã ghi lại trong Bài thơ về tiểu đội xe không kính năm 1968.
Những chiếc xe không kính không phải được chế tạo như vậy.
Kính bị bom đạn phá vỡ.
Nhưng người lính vẫn ngồi sau tay lái.
Không còn kính chắn gió, họ phải trực tiếp đối mặt với bụi đất, gió rừng và cả nguy hiểm phía trước.
Một cựu chiến binh lái xe Trường Sơn kể lại rằng trong sáu năm làm nhiệm vụ, ông từng lái 16 chiếc xe; có xe bị bom đánh cháy, có xe lao xuống đèo, nhiều chiếc trở về với kính và gương đã vỡ nát.
Xe có thể mất kính.
Nhưng người lính không được phép mất phương hướng.
5
Chú thích ảnh: Những chiếc xe vận tải hoạt động trên tuyến Trường Sơn – hình ảnh gắn với những “chiếc xe không kính” trong ký ức của người lính lái xe.
Nguồn ảnh: Tư liệu lịch sử về Bộ đội Trường Sơn và Báo Quân đội nhân dân.
3. Chạy xe trong bóng tối
Ban ngày, những đoàn xe phải tìm cách ngụy trang và ẩn mình trong rừng.
Khi màn đêm buông xuống, họ bắt đầu hành quân.
Nhưng chạy xe trong đêm trên Trường Sơn không phải là một chuyến đi bình thường.
Đường quanh co.
Một bên là núi.
Một bên có thể là vực sâu.
Mặt đường đầy hố bom.
Cây cối đổ chắn ngang.
Có đoạn phải vượt suối.
Có đoạn đường chỉ vừa đủ cho một chiếc xe đi qua.
Để tránh bị máy bay phát hiện, nhiều xe chỉ sử dụng đèn gầm rất nhỏ, thường được những người lính gọi là đèn “con rùa”.
Ánh sáng phía trước chỉ đủ để người lái nhận ra một đoạn đường ngắn.
Họ phải tập trung tuyệt đối.
Không được bật đèn lớn.
Không được dừng xe tùy tiện.
Và càng không được để cả đoàn bị ùn lại giữa trọng điểm.
Một cựu lái xe Trường Sơn kể rằng ban đêm, xe sử dụng đèn gầm “con rùa” để mò mẫm vượt rừng, vượt suối; còn ban ngày, xe phải được ngụy trang và giấu trong rừng để tránh máy bay địch.
Phía trước chỉ là một quầng sáng nhỏ.
Phía sau là cả đoàn xe.
Và trên bầu trời có thể xuất hiện máy bay bất cứ lúc nào.
6
Chú thích ảnh: Những đoàn xe vận tải hoạt động trong điều kiện ban đêm trên tuyến Trường Sơn.
Nguồn ảnh: Tư liệu Bộ đội Trường Sơn và Thông tấn xã Việt Nam.
4. Một chuyến xe – một lần đối mặt với cái chết
Có những chuyến xe không bao giờ đến được đích.
Một quả bom có thể đánh trúng đầu xe.
Một chiếc xe bốc cháy.
Hàng hóa phải được cứu.
Đồng đội phải được đưa ra khỏi xe.
Và những người còn lại phải tiếp tục.
Một cựu chiến binh từng kể lại rằng có lần đoàn xe của đơn vị liên tục bị bom đánh phá, hơn mười xe xuất phát nhưng chỉ còn khoảng 4–5 xe trở về; những chiếc sống sót đều chi chít vết đạn, kính và gương bị phá hỏng.
Nhưng chiến trường không cho phép họ dừng lại quá lâu.
Nếu xe hỏng giữa đường, phải tìm cách sửa.
Nếu xe cháy, phải cứu hàng.
Nếu tuyến đường bị bom đánh sập, lực lượng công binh và thanh niên xung phong phải nhanh chóng khắc phục.
Bởi phía trước vẫn còn những đơn vị đang chờ tiếp tế.
Người lái xe hiểu rằng mình không chỉ bảo vệ chiếc xe.
Trên xe là đạn dược.
Là lương thực.
Là thuốc men.
Là những thứ mà người lính phía trước đang cần để tiếp tục chiến đấu.
Một chuyến xe đến được nơi nhận hàng là một lần hoàn thành nhiệm vụ giữa ranh giới sống và chết.
6
Chú thích ảnh: Xe vận tải và những người lính trên tuyến Trường Sơn trong điều kiện chiến đấu và vận chuyển khắc nghiệt.
Nguồn ảnh: Tư liệu Thông tấn xã Việt Nam và các tư liệu về Bộ đội Trường Sơn.
5. Những đoàn xe nối dài trong đêm
Trường Sơn không chỉ có một con đường.
Đó là cả một mạng lưới đường ngang, đường dọc, đường vòng tránh và các binh trạm nối liền hậu phương với chiến trường.
Những đoàn xe nối nhau đi.
Xe trước vừa qua trọng điểm.
Xe sau đã tiến tới.
Có những cung đường chạy suốt đêm.
Người lái xe thay nhau điều khiển.
Đồng đội ngồi bên cạnh quan sát đường và báo hiệu.
Ở những trọng điểm nguy hiểm, lực lượng thanh niên xung phong và dân công hỏa tuyến phối hợp bảo đảm giao thông, chỉ dẫn cho xe và cảnh báo khi máy bay địch xuất hiện.
Một người lái xe không thể tự mình vượt qua Trường Sơn.
Phía sau mỗi chuyến xe là cả một hệ thống.
Công binh giữ đường.
Thanh niên xung phong sửa đường.
Bộ đội phòng không bảo vệ.
Dân công hỗ trợ.
Và những người lính lái xe đưa hàng về phía trước.
Tất cả tạo thành một mạch máu không được phép ngừng chảy.
Chú thích ảnh: Đoàn xe vận tải trên tuyến Trường Sơn, đưa lực lượng và vật chất từ hậu phương vào chiến trường miền Nam.
Nguồn ảnh: Tư liệu triển lãm “Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh huyền thoại”, Thông tấn xã Việt Nam.
6. Những người ngồi sau vô-lăng
Những người lính lái xe Trường Sơn đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho những chuyến xe.
Có người chỉ vài năm sau đã trở thành những người lính dày dạn kinh nghiệm.
Có người lái qua hàng nghìn kilômét đường núi.
Có người đã nhiều lần nhìn thấy đồng đội hy sinh.
Có người bước ra khỏi chiến tranh với những vết thương không bao giờ lành.
Nhưng khi nhớ lại, nhiều người vẫn gọi những năm tháng ấy là quãng đời không thể quên.
Một cựu lái xe Trường Sơn từng nói rằng dù sau này trải qua nhiều công việc khác nhau, ông vẫn tự hào nhất khi nói:
“Tôi là bộ đội lái xe Trường Sơn.”
Bởi những người lính ấy hiểu rằng họ đã không chỉ lái một chiếc xe.
Họ đã lái những chuyến hàng đi qua chiến tranh.
Họ đã đưa sức mạnh của hậu phương vào chiến trường.
Và trong những đêm tối mịt của Trường Sơn, khi ánh đèn “con rùa” chỉ soi được vài mét đường phía trước, họ vẫn nhấn ga.
Phía trước là miền Nam.
4
Chú thích ảnh: Những người lính lái xe Trường Sơn năm xưa, những người từng trực tiếp vận chuyển hàng hóa trên tuyến chi viện chiến lược.
Nguồn ảnh: Thông tấn xã Việt Nam và Báo Quân đội nhân dân.
Lời kết
Có những chiến công được tạo nên trên chiến trường bằng tiếng súng.
Nhưng cũng có những chiến công được tạo nên bằng tiếng động cơ giữa đêm Trường Sơn.
Những người lính lái xe không có một chiến hào cố định.
Chiến trường của họ chính là con đường.
Mỗi chuyến đi là một lần đối mặt với bom đạn.
Mỗi chiếc xe trở về là một lần vượt qua cửa tử.
Kính vỡ.
Gương mất.
Thùng xe thủng.
Nhưng động cơ vẫn nổ.
Và đoàn xe vẫn tiến về phía trước.
Những chiếc xe không kính đã trở thành biểu tượng của một thế hệ lái xe Trường Sơn – những người trẻ tuổi đã biến những con đường bom đạn thành tuyến vận tải không ngừng nghỉ.
Xe có thể không còn kính.
Con đường có thể đầy hố bom.
Nhưng phía trước vẫn là miền Nam.
4
Những cung đường Trường Sơn hôm nay vẫn gợi nhớ những đoàn xe năm xưa – nơi những người lính đã lái xe xuyên qua bom đạn để đưa sức mạnh hậu phương vào chiến trường.
Nguồn ảnh: Tư liệu về Đường Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh và Thông tấn xã Việt Nam
