Những Người Lính Tình Nguyện Trên Đất Nước Triệu Voi
"Trên đất nước Lào, không có nơi nào mà không có dấu chân của Quân tình nguyện Việt Nam, không có chiến thắng nào mà không có sự hy sinh đóng góp của Quân tình nguyện Việt Nam."
Lời khẳng định của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và nhân dân Lào đã nói lên tất cả về một chương sử vàng trong tình đoàn kết chiến đấu đặc biệt giữa hai dân tộc. Hơn bốn mươi năm, từ những ngày đầu kháng chiến chống Pháp đến khi hòa bình lập lại, hình ảnh những người lính tình nguyện Việt Nam cầm súng bảo vệ nước bạn, kề vai sát cánh cùng quân đội và nhân dân Lào trong cuộc chiến vì nền độc lập dân tộc, đã trở thành một huyền thoại thiêng liêng.
Câu chuyện bắt đầu từ năm 1945, khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Lào. Trước đề nghị của Chính phủ Lào Ítxala non trẻ, Đảng và Chính phủ Việt Nam đã quyết định cử những người con ưu tú sang giúp nước bạn chiến đấu. Những bước chân đầu tiên của bộ đội tình nguyện đã in dấu trên khắp các nẻo đường của xứ sở Triệu Voi. Ngày 30 tháng 10 năm 1949, một mốc son được đánh dấu, khi các lực lượng quân sự của Việt Nam chiến đấu và công tác tại Lào chính thức được tổ chức thành một hệ thống riêng và mang danh nghĩa Quân tình nguyện.
Những chiến sĩ tình nguyện ấy không chỉ là người lính chiến đấu, mà còn là những người thầy, những người anh em tận tụy. Họ thực hiện "4 cùng" với nhân dân các bộ tộc Lào: cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng chiến đấu. Trong gian khổ của chiến tranh, hình ảnh người lính Việt Nam không chỉ cầm súng bên cạnh người bạn chiến đấu, mà còn cầm tay người nông dân Lào dạy họ trồng lúa, làm hồ trữ nước, tăng gia sản xuất, dựng lán trại, xây dựng cuộc sống. Họ chia sẻ từng hạt gạo, từng cọng rau, cùng nhau vượt qua cơn đói và bệnh tật. Với họ, tình đồng chí là thiêng liêng, và lời dạy của Bác Hồ "giúp nhân dân nước bạn tức là mình tự giúp mình" đã trở thành kim chỉ nam cho mọi hành động.
Sau Hiệp định Genève 1954, khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, cách mạng Lào bước vào giai đoạn mới với sự can thiệp ngày càng sâu của đế quốc Mỹ. Sự giúp đỡ của Việt Nam cũng chuyển đổi hình thức, từ quân tình nguyện sang các đoàn chuyên gia quân sự như Đoàn 100 và sau đó là Đoàn 959. Dù mang tên gọi nào, những người lính ấy vẫn tiếp tục sứ mệnh của mình: giúp bạn xây dựng và phát triển lực lượng vũ trang, tổ chức huấn luyện, xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân, và trực tiếp tham gia mưu lược, chỉ huy trên các mặt trận.
Và rồi, trong những năm tháng chống Mỹ ác liệt, tình đoàn kết ấy được tôi luyện trong lửa đạn. Liên quân Việt - Lào đã cùng nhau mở hàng chục chiến dịch lớn nhỏ, từ Nậm Thà, Nậm Bạc đến Cánh Đồng Chum - Xiêng Khoảng, và đặc biệt là chiến dịch Đường 9 - Nam Lào năm 1971. Những chiến thắng này không chỉ làm thay đổi cục diện chiến trường tại Lào mà còn góp phần quan trọng vào thắng lợi vẻ vang của nhân dân ba nước Đông Dương, tạo tiền đề cho sự ra đời của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào vào năm 1975.
Sự hy sinh của họ là vô bờ bến. Hàng vạn người con ưu tú của Việt Nam đã nằm lại trên đất bạn. Họ vĩnh viễn yên nghỉ giữa những cánh rừng đại ngàn, bên những dòng suối, dưới những đỉnh núi cao mà họ đã từng một thời canh giữ. Biết bao người mẹ Việt Nam đã mất con, biết bao người vợ Lào đã mất chồng, nhưng sự hy sinh ấy đã đổi lấy nền độc lập, tự do cho hai dân tộc. Đến tận bây giờ, những người dân Lào như cụ Phu Vông 80 tuổi ở huyện Long Chẹng vẫn còn nhớ như in hình ảnh những chàng trai tuổi đôi mươi mang ba lô nặng trĩu, vượt núi băng rừng. Cụ cùng những già làng khác, bằng ký ức của mình, đã dẫn lối cho các đội quy tập tìm kiếm hài cốt liệt sĩ qua hơn ba thập kỷ, đưa hàng nghìn người con trở về với đất mẹ.
Hình ảnh người lính tình nguyện Việt Nam trên đất Lào là một biểu tượng cao đẹp của tình đoàn kết quốc tế thủy chung, trong sáng, "có một không hai" trong lịch sử quan hệ quốc tế. Họ đã hoàn thành xuất sắc nghĩa vụ quốc tế cao cả, và những câu chuyện của họ sẽ mãi là bài học quý giá về tình anh em, về sự sẻ chia và hy sinh vì một lý tưởng chung, để các thế hệ hôm nay và mai sau luôn khắc ghi và trân trọng.
