NHỮNG NGƯỜI LÍNH TRỞ VỀ TRÊN ĐẤT ĐỨC LẬP

Họ từng đi qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Có người trực tiếp tham gia trận đánh Đức Lập, có người trở về mang theo thương tích và ký ức về đồng đội. Nửa thế kỷ sau ngày giải phóng, những người lính năm xưa vẫn hiện diện giữa đời thường, tiếp tục góp sức xây dựng quê hương. Trên vùng đất Đức Lập hôm nay, câu chuyện của họ là một phần ký ức không thể tách rời của lịch sử.

5

Từ chiến trường trở về

Năm 1975, khi chiến tranh kết thúc, những người lính trở về với quê hương trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác.

Họ trở về từ những cánh rừng, những trận địa, những cuộc hành quân dài ngày.

Có người trở về với những vết thương trên cơ thể.

Có người mang theo những kỷ vật nhỏ bé.

Và có người mang theo ký ức về những đồng đội đã không còn.

Trên vùng đất Đức Lập - Đắk Mil, những câu chuyện ấy đã trở thành một phần của lịch sử địa phương.

Năm 2025, nhân kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng Đức Lập, huyện Đắk Mil tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Chiến thắng Đức Lập - Nửa thế kỷ nhìn lại”. Hội thảo tập trung làm rõ tầm vóc, ý nghĩa của chiến thắng Đức Lập, diễn biến trận đánh, vai trò của các lực lượng và nhân dân, đồng thời nhìn lại chặng đường 50 năm xây dựng quê hương sau chiến tranh.

Đặc biệt, trong kế hoạch tổ chức lễ kỷ niệm, Hội Cựu chiến binh huyện Đắk Mil được giao phối hợp lập danh sách những cựu chiến binh còn sống đã tham gia Chiến dịch giải phóng Đức Lập. Hội cũng được giao mời những nhân chứng lịch sử, cán bộ, chiến sĩ từng chiến đấu trên chiến trường Đức Lập đang sinh sống tại Đắk Nông và Đắk Lắk về dự lễ.

Điều đó cho thấy một thực tế đáng quý: sau 50 năm, những nhân chứng của trận Đức Lập vẫn còn được địa phương tìm kiếm, gặp gỡ và ghi lại ký ức.

Bởi thời gian không chờ đợi.

Những người trực tiếp chứng kiến lịch sử hôm nay đã ở tuổi rất cao.

Ký ức không chỉ nằm trong sách

Với những người trẻ, ngày 9/3/1975 là một mốc lịch sử.

Nhưng với người lính năm xưa, đó là một ngày trong cuộc đời.

Họ nhớ không chỉ ngày tháng.

Họ nhớ những con người.

Nhớ những cuộc hành quân.

Nhớ những giờ phút trước khi nổ súng.

Nhớ tiếng pháo giữa núi rừng.

Và nhớ cả những người đã nằm lại.

Chiến thắng Đức Lập là một mắt xích quan trọng trong Chiến dịch Tây Nguyên. Tư liệu lịch sử cho thấy Đức Lập được lựa chọn làm hướng tiến công quan trọng; việc phá vỡ tuyến phòng thủ tại đây tạo điều kiện cho quân ta phát triển tiến công về Buôn Ma Thuột.

Nhưng một chiến thắng lớn không chỉ được làm nên bởi những người có tên trong các bản tổng kết.

Phía sau đó còn có những người lính vô danh, những chiến sĩ địa phương, những người dân dẫn đường, che giấu và hỗ trợ bộ đội.

Tư liệu tuyên truyền 50 năm Chiến thắng Đức Lập của địa phương nhấn mạnh vai trò của lực lượng tại chỗ và sự phối hợp giữa quân chủ lực, bộ đội địa phương với quần chúng nhân dân trong chiến thắng.

Vì vậy, khi nói về những người lính trở về, không thể chỉ nói về một trận đánh.

Phải nói về cả một thế hệ.

Một mái nhà từ nghĩa tình đồng đội

Chiến tranh đã kết thúc, nhưng nghĩa tình giữa những người lính không kết thúc.

Câu chuyện về cựu chiến binh Y DjRan, ở bon Jun Juh, xã Đức Minh, huyện Đắk Mil cũ, là một lát cắt khác của cuộc sống những người lính sau chiến tranh.

Năm 2023, Hội Cựu chiến binh tỉnh Đắk Nông phối hợp Hội Doanh nhân Cựu chiến binh Việt Nam trao nhà “Nghĩa tình đồng đội” cho gia đình ông Y DjRan. Buổi trao nhà có sự tham dự của lãnh đạo Hội Cựu chiến binh tỉnh, huyện Đắk Mil và chính quyền địa phương.

Câu chuyện ấy không phải là một trận đánh.

Không có tiếng pháo.

Không có những giờ phút sinh tử.

Nhưng nó cho thấy một điều khác: sau chiến tranh, những người lính vẫn tìm thấy nhau trong tình đồng đội.

Một căn nhà mới có thể không lớn.

Nhưng phía sau căn nhà ấy là sự sẻ chia của những người từng khoác trên mình màu áo lính.

Là lời nhắc rằng khi một người lính gặp khó khăn, những người đồng đội vẫn không đứng ngoài.

Đó cũng là một phần của “màu hoa lửa”.

Đức Lập – nơi quá khứ gặp hiện tại

Có một điều đặc biệt ở vùng đất này.

Ngày nay, người dân nhìn thấy một Đức Lập khác.

Những con đường mở rộng.

Những khu dân cư ngày càng khang trang.

Những rẫy cà phê trải dài.

Những công trình mới mọc lên.

Nhưng dưới lớp đất của cuộc sống bình yên ấy vẫn là một Đức Lập của năm 1975.

Một Đức Lập từng là cụm phòng thủ quân sự quan trọng.

Một Đức Lập từng chứng kiến những trận chiến quyết liệt.

Một Đức Lập mà rất nhiều người lính đã gửi lại tuổi trẻ.

Sau ngày giải phóng, quê hương phải đối mặt với vô vàn khó khăn. Từ trong chiến tranh chuyển sang hòa bình, người dân Đắk Mil bắt tay vào khôi phục cuộc sống và xây dựng quê hương. Tài liệu tuyên truyền của địa phương nhìn lại giai đoạn 1975–1985 như một bước ngoặt lớn, khi địa phương phải vượt qua hậu quả chiến tranh và những khó khăn của một vùng miền núi, dân tộc, biên giới.

50 năm sau, điều những người lính có thể nhìn thấy không còn là chiến hào.

Đó là một quê hương đang đổi thay.

Và có lẽ, đó chính là câu trả lời đẹp nhất cho những hy sinh của thế hệ trước.

Những người giữ ký ức

Trong những năm gần đây, mỗi dịp kỷ niệm Chiến thắng Đức Lập, các cựu chiến binh lại có dịp gặp nhau.

Có những người từng ở những đơn vị khác nhau.

Có những người từng chiến đấu ở những hướng khác nhau.

Nhưng khi nhắc đến Đức Lập, họ lại có chung một ký ức.

Năm 2025, hội thảo “Chiến thắng Đức Lập - Nửa thế kỷ nhìn lại” được tổ chức ngay tại Đắk Mil, với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, lực lượng quân sự và những nhân chứng lịch sử. Hội thảo không chỉ nhìn lại chiến thắng mà còn đặt vấn đề phát huy giá trị của hòa bình, những bài học lịch sử trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

Đó là lúc những người lính trở thành những “cuốn sử sống”.

Họ không cần những câu chữ quá lớn lao.

Chỉ cần kể lại những gì mình đã chứng kiến.

Một câu chuyện về đồng đội.

Một địa danh.

Một trận đánh.

Một kỷ vật.

Một lần trở lại chiến trường.

Những câu chuyện tưởng như riêng tư ấy khi ghép lại sẽ tạo nên bức tranh lịch sử của cả một vùng đất.

Màu hoa lửa giữa đời thường

Có lẽ điều đẹp nhất của những người lính sau chiến tranh không nằm ở những gì họ đã từng trải qua, mà ở cách họ sống sau khi trở về.

Họ trở lại làm ruộng.

Trồng cà phê.

Xây dựng gia đình.

Tham gia công tác xã hội.

Giúp đỡ đồng đội.

Và cùng chính quyền, nhân dân xây dựng quê hương.

Những người từng cầm súng bảo vệ đất nước giờ đây lại góp sức bảo vệ những thành quả của hòa bình.

Đó là một hành trình dài.

Từ người lính chiến trường trở thành người lính giữa đời thường.

Từ chiến hào trở về với ruộng vườn.

Từ tiếng súng trở về với tiếng nói của cuộc sống.

Và từ những ký ức đau thương, họ truyền lại cho con cháu một điều giản dị:

Hòa bình phải được trân trọng.

Để màu hoa lửa không phai

Thời gian rồi sẽ làm những nhân chứng lịch sử ngày càng ít đi.

Những người từng trực tiếp tham gia trận Đức Lập năm xưa sẽ không còn nhiều.

Bởi vậy, việc tìm kiếm, gặp gỡ và ghi lại lời kể của họ không chỉ là một hoạt động kỷ niệm.

Đó là việc lưu giữ ký ức.

Kế hoạch của huyện Đắk Mil năm 2025 đã xác định rõ việc lập danh sách các cựu chiến binh còn sống từng tham gia Chiến dịch giải phóng Đức Lập. Đây là nguồn tư liệu đặc biệt quý giá để địa phương tiếp tục ghi lại câu chuyện của những nhân chứng trước khi ký ức ấy mất đi theo thời gian.

Trên vùng đất Đức Lập hôm nay, những người lính năm xưa có thể đã già.

Nhưng câu chuyện của họ chưa cũ.

Bởi mỗi câu chuyện là một mảnh ghép của lịch sử.

Mỗi người lính là một nhân chứng.

Mỗi kỷ vật là một dấu tích.

Và mỗi lần trở lại chiến trường xưa là một lần quá khứ được gọi tên.

Màu hoa lửa của Đức Lập vì thế không chỉ thuộc về tháng Ba năm 1975.

Nó còn nằm trong những mái nhà của các cựu chiến binh.

Trong những cuộc gặp gỡ đồng đội.

Trong những nén nhang tưởng nhớ người đã khuất.

Trong những câu chuyện được kể cho con cháu.

Và trong màu xanh bình yên của quê hương hôm nay.