NHỮNG NGƯỜI MỞ ĐƯỜNG, KHAI HOANG PHỤC HÓA

Mùa xuân năm 1975, chiến tranh kết thúc, đất nước bước vào thời kỳ hòa bình và thống nhất. Nhưng với người dân Gio Linh, ngày hòa bình không có nghĩa là mọi gian khổ đã chấm dứt. Trên những cánh đồng, những quả đồi, con đường làng và vùng đất từng là chiến trường, chiến tranh vẫn để lại những dấu tích nặng nề. Hố bom chằng chịt, ruộng đồng hoang hóa, cây cối bị tàn phá, đường sá hư hỏng; bom mìn và vật liệu nổ còn sót lại nằm sâu trong lòng đất, đe dọa cuộc sống của người dân.

Có những vùng đất nhìn từ xa chỉ thấy cỏ dại phủ kín. Những nơi từng là ruộng đồng nay trở thành những bãi đất hoang. Những con đường làng bị bom đạn cày xới, muốn đi lại phải tìm từng lối nhỏ. Người dân trở về quê sau nhiều năm sơ tán, mang theo hành trang giản dị và một niềm mong mỏi lớn lao: dựng lại mái nhà, làm lại ruộng đồng và bắt đầu một cuộc sống mới.

Nhưng muốn làm được điều đó, trước hết phải làm sạch đất.

Ngày 7/5/1975, Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Gio Linh ban hành Nghị quyết số 12, xác định nhiều nhiệm vụ cấp bách sau chiến tranh, trong đó có sắp xếp lại dân cư, đưa dân lên vùng trung du, đẩy mạnh rà phá bom mìn, khai hoang phục hóa và mở rộng diện tích đất sản xuất. Từ đây, trên quê hương Gio Linh lại mở ra một cuộc chiến mới – không phải cuộc chiến bằng súng đạn, mà là cuộc chiến bằng cuốc, xẻng, sức người và ý chí để giành lại từng tấc đất từ những hậu quả khốc liệt của chiến tranh.

Những người bước vào cuộc chiến ấy có đủ mọi lứa tuổi. Có những người lính vừa rời chiến trường trở về. Có những thanh niên đang ở tuổi đôi mươi. Có những người nông dân từng nhiều năm xa quê nay lại cầm cuốc trở về với ruộng đồng. Họ cùng nhau mở đường, phát quang cây cỏ, san lấp hố bom, cải tạo đất, làm thủy lợi và dựng lại những xóm làng.

Ngày ấy, một con đường mới không chỉ được tính bằng chiều dài bao nhiêu cây số. Mỗi mét đường mở ra là thêm một con đường nối những gia đình với nhau, nối làng với làng, nối khu sản xuất với khu dân cư. Những đôi tay từng cầm súng nay cầm cuốc; những người từng chiến đấu bảo vệ quê hương lại tiếp tục đứng trên mặt trận sản xuất để xây dựng quê hương.

Nhưng khai hoang sau chiến tranh không phải là công việc bình thường.

Dưới lớp đất tưởng như bình yên vẫn có thể là những quả bom, quả mìn còn sót lại. Một nhát cuốc, một lần đào đất, một bước chân bất cẩn cũng có thể phải trả giá bằng sinh mạng. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 1976, đã có 24 người chết và 53 người bị thương do bom mìn còn sót lại trong quá trình sản xuất.

Trong ký ức của người dân Gio Linh, có những câu chuyện đau thương đến nay vẫn không thể nào quên. Có người cha đi làm đồng rồi không trở về. Có người đang mở đường, san đất thì gặp phải bom đạn còn sót lại. Có gia đình vừa trở về quê đã phải chịu thêm mất mát ngay trên chính mảnh đất mà họ mong muốn được sống và làm ăn.

Máu lại đổ trên những cánh đồng.

Nhưng lần này, đó là máu của những người đang cố gắng làm cho đất hồi sinh.

Trong khoảng một năm, từ tháng 6/1975 đến tháng 6/1976, nhân dân Gio Linh đã đóng góp khoảng 12 vạn ngày công, tham gia rà phá khoảng 15 vạn quả bom, mìn các loại và đưa tổng diện tích khai hoang phục hóa của toàn huyện lên hơn 8.300 ha. Những con số ấy không chỉ nói lên quy mô của một phong trào lao động. Đằng sau mỗi con số là mồ hôi, công sức, thậm chí cả sự hy sinh của những con người đã đặt tương lai quê hương lên trên những hiểm nguy trước mắt.

Cùng với người dân tại chỗ, một lực lượng quan trọng khác cũng góp phần làm thay đổi diện mạo miền Tây Gio Linh là những người dân đi xây dựng vùng kinh tế mới. Sau năm 1975, thực hiện chủ trương điều chỉnh dân cư và khai hoang phục hóa, hàng nghìn người dân từ Hải Lăng cùng một số vùng khác đã lên miền Tây Gio Linh lập nghiệp, hình thành các vùng kinh tế mới như Hải Thái, Hải Bình, Hải Trung, Gio Bình, Gio Hòa. Họ mang theo quê hương, phong tục, tập quán và khát vọng xây dựng cuộc sống mới trên những vùng đất còn đầy bom đạn và cỏ dại.

Những ngày đầu nơi vùng đất mới chắc chắn không dễ dàng.

Có những căn nhà tạm.

Có những bữa cơm còn thiếu thốn.

Có những con đường chỉ là lối mòn xuyên qua cỏ dại.

Có những mảnh đất phải mất rất nhiều công sức mới có thể đưa vào sản xuất.

Nhưng từng ngày, từng tháng, từng năm, những người dân ấy đã biến vùng đất hoang thành ruộng đồng, biến những triền đất đỏ thành nương rẫy, trồng cây, làm thủy lợi, mở đường và xây dựng làng xóm. Những phong trào lao động với tinh thần “biến đồng hoang thành ruộng lúa, biến đất đỏ thành nương tiêu, biến biển khơi thành cá, muối” đã trở thành biểu tượng cho ý chí lao động của người Gio Linh trong những năm đầu sau chiến tranh.

Điều đáng quý là những người mở đường, khai hoang năm ấy không chỉ xây dựng cơ sở vật chất. Họ còn xây dựng lại niềm tin vào cuộc sống.

Mỗi con đường được mở là một bước tiến.

Mỗi hố bom được san lấp là một nỗi đau được khép lại.

Mỗi thửa ruộng được phục hóa là thêm một gia đình có cơ hội ổn định cuộc sống.

Mỗi căn nhà mới dựng lên là một dấu hiệu cho thấy quê hương đang hồi sinh.

Rồi màu xanh bắt đầu trở lại.

Trên những vùng đất từng chỉ có cỏ dại và dấu tích chiến tranh, cây trồng bắt đầu bén rễ. Những cánh đồng được khai phá dần trở lại màu xanh. Những con đường mới nối dài qua các xóm làng. Tiếng cuốc, tiếng xẻng của những ngày đầu được thay bằng tiếng máy cày, tiếng xe vận chuyển, tiếng trẻ em đến trường.

Gio Linh từng được gọi là một vùng đất bị chiến tranh tàn phá nặng nề. Nhưng chính từ mảnh đất ấy, con người đã chứng minh sức sống phi thường của mình: đất có thể bị bom đạn cày xới, nhưng không thể khuất phục ý chí của con người.

Nhìn lại chặng đường sau năm 1975, chúng ta càng hiểu rằng những người mở đường, khai hoang phục hóa năm ấy chính là những người lính của một mặt trận khác. Họ không đứng trước chiến hào, nhưng đứng trước những hố bom. Họ không đối diện với quân thù, nhưng đối diện với hậu quả chiến tranh còn sót lại. Vũ khí của họ là đôi bàn tay, là sức lao động, là tinh thần đoàn kết và niềm tin vào ngày mai.

Có những người đã hy sinh và không kịp nhìn thấy những cánh đồng xanh hôm nay. Có những người mang thương tích suốt cuộc đời. Có những người đã già đi bên những con đường mà chính họ từng góp công mở rộng. Nhưng dấu chân của họ vẫn còn trên quê hương.

Hôm nay, những vùng đất từng hoang hóa đã trở thành những xóm làng trù phú. Những con đường làng ngày trước nay đã được bê tông hóa, khang trang hơn. Những cánh đồng từng đầy hố bom nay đã trở thành nơi sản xuất, nuôi sống bao thế hệ.

Mỗi khi đi qua một con đường, đứng trước một cánh đồng xanh hay nhìn những làng quê Gio Linh ngày càng đổi mới, chúng ta có thể không còn nhìn thấy những con người năm xưa. Nhưng chính họ đã góp phần đặt nền móng cho diện mạo quê hương hôm nay.

Nếu chiến tranh là những năm tháng con người chiến đấu để bảo vệ đất, thì sau chiến tranh, những người mở đường và khai hoang phục hóa đã chiến đấu để làm cho đất sống lại.

Họ đã dùng mồ hôi để rửa những dấu tích đau thương.

Dùng đôi bàn tay để dựng lại quê hương.

Dùng ý chí để biến vùng đất hoang tàn thành những cánh đồng xanh.

Và dùng niềm tin để viết tiếp câu chuyện Gio Linh sau ngày hòa bình.

Đó là câu chuyện về một thế hệ không chỉ chiến thắng trong chiến tranh, mà còn chiến thắng trong công cuộc hồi sinh quê hương – những người mở đường, khai hoang, phục hóa, những con người bình dị nhưng đã góp phần làm nên một Gio Linh hồi sinh từ trong gian khó.

Tên tuổi của họ có thể không được ghi trên những trang sử lớn, nhưng dấu ấn của họ vẫn còn trên từng con đường, từng thửa ruộng và từng mái nhà của quê hương Gio Linh hôm nay.