Những ngụy lý của Trung Quốc trong chiến tranh biên giới 1979

Đúng 40 năm trước, ngày 17/2/1979, Trung Quốc đưa hàng trăm nghìn quân cùng xe tăng, cơ giới mở cuộc tấn công quy mô lớn vào 6 tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam. Vượt trội cả về binh lực lẫn hỏa lực, Trung Quốc vẫn không thể khuất phục ý chí quân dân Việt Nam.

Trò chuyện với Zing.vn, tiến sĩ Vũ Cao Phan (Viện trưởng Viện Chính trị và Quan hệ Quốc tế ĐH Bình Dương, nguyên Phó chủ tịch kiêm Tổng Thư ký hội hữu nghị Việt - Trung) có những nhìn nhận thẳng thắn về chiến tranh biên giới năm 1979.

Theo ông, dù đây là cuộc chiến phi nghĩa do Trung Quốc phát động, nó đã để lại rất nhiều vết thương, mất mát cho cả 2 bên. Là công dân Việt Nam, không ai được phép xóa nhòa, quên đi những hy sinh, những mất mát trong lịch sử dân tộc.

Cuộc tấn công bất ngờ

- Vào thời điểm Trung Quốc nổ súng, tràn sang biên giới Việt Nam tháng 2/1979, cá nhân ông và người dân thời đó cảm nhận thế nào?

- Vào thời điểm đó, tôi công tác ở Học viện Quân sự Cấp cao (nay là Học viện Quốc phòng), làm công việc lưu trữ tư liệu cho cuộc kháng chiến chống Mỹ và đang ở Tây Nguyên. Như tất cả người dân Việt Nam, tôi căm phẫn, bức xúc, nhưng trước hết là bàng hoàng. Việt Nam và Trung Quốc có mâu thuẫn, nhưng chiến tranh? Tôi không ngờ sẽ xảy ra chiến tranh giữa hai nước.

Thực sự đây là lần đầu tiên có một cuộc xâm lược từ nước ngoài với quy mô lớn như vậy. Theo các nghiên cứu của tôi, khi đó có đến 30 vạn quân Trung Quốc tràn sang Việt Nam, chưa nói các lực lượng phía sau. Việt Nam đã bị bất ngờ trong hoàn cảnh đó, khi mà bộ đội chủ lực của ta vẫn đang căng mình chiến đấu chống Pol Pot ở Campuchia.

Tổng bí thư Lê Duẩn thời điểm đó cũng từng phát biểu cảnh báo về nguy cơ xảy ra chiến tranh ở biên giới phía Bắc, nhưng giới quân sự trong nước gần như không tin một nước Xã hội Chủ nghĩa như Trung Quốc có thể đánh Việt Nam, nhất là khi 2 nước vừa chi viện, ủng hộ nhau trong kháng chiến chống Mỹ.

- Chúng ta đã ứng phó và phản kích ra sao?

- Chúng ta đã bị bất ngờ về cả thời điểm, cả quy mô và không gian chiến tranh. Tuy nhiên, Việt Nam đã xoay chuyển tình thế nhanh, kịp thời với những tuyến phòng ngự kín đáo, ngoắt ngoéo dù các Sư đoàn chủ lực vẫn đang bận rộn ở chiến trường Campuchia. Bên cạnh đó, khả năng tác chiến của quân đội Trung Quốc không cao, các mũi tiến công chậm, dù ý đồ của họ là đánh nhanh.

Có thể nói Trung Quốc giành được yếu tố bất ngờ nhưng không tận dụng được. Điều đó giúp chúng ta kịp thời có các cuộc điều động lực lượng từ chiến trường phía Nam về khu vực biên giới để chuẩn bị phản kích.

Sáng 5/3/1979, lệnh tổng động viên được ban bố, 50 triệu người Việt Nam khi ấy đã sẵn sàng chuyển từ thời bình sang thời chiến. Nhưng chỉ đến trưa 5/3/1979, Trung Quốc tuyên bố rút quân.

Ý đồ của Trung Quốc

- Theo ông, đâu là nguyên nhân chính khiến Trung Quốc xâm lược Việt Nam thời điểm đó?

- Trung Quốc đã có một sai lầm chiến lược vô cùng lớn. Đó là đánh Việt Nam.

Những tuyên bố của họ cho thấy họ muốn "dạy cho Việt Nam một bài học", thực chất là muốn ép Việt Nam phải rút lui khỏi chiến trường Campuchia và bảo vệ quân Khmer Đỏ trước sự tấn công của quân đội Việt Nam.

Nhưng kết quả thì sao? Việt Nam vẫn căng mình chiến đấu ở Campuchia và cuối cùng rời khỏi Campuchia trong thế thắng. Trung Quốc chịu những thiệt hại nặng nề, nhưng mục đích của họ gần như không đạt được.

Một sai lầm nữa của Trung Quốc là họ ra mặt ủng hộ chế độ Pol Pot và thế giới đều biết rằng đây là chế độ rất tàn bạo. Đây là dấu trừ rất lớn trong mắt dư luận quốc tế đối với Trung Quốc. Điều này chứng tỏ quyết sách sai lầm của họ khi quyết định gây chiến với Việt Nam để cứu chế độ diệt chủng này. Quan hệ Việt Nam - Trung Quốc từ thời điểm này đã không thể như trước nữa.