Những nỗi niềm riêng mẹ Nguyễn Thị Nghị cất cho mình

Men theo dòng sông Đuống hiền hòa, ít ai có thể hình dung rằng trong một ngôi nhà nhỏ ở vùng đất Hội Xá năm xưa, nay thuộc phường Phúc Lợi, thành phố Hà Nội, từng có một người mẹ đã âm thầm tiễn ba người con trai lên đường chiến đấu rồi lần lượt nhận về những giấy báo tử.

Đó là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Nghị, người phụ nữ đã dành cả cuộc đời vun vén gia đình, nuôi các con khôn lớn và lặng lẽ chịu đựng những mất mát mà chiến tranh để lại. Mẹ Nguyễn Thị Nghị sinh năm 1921 trong một gia đình có sáu người con, gồm năm trai và một gái.

Những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh, mẹ vừa làm ruộng, vừa làm nhiều công việc khác để chăm lo cuộc sống gia đình. Những người con của mẹ lớn lên trong tình yêu thương và sự tảo tần ấy, rồi lần lượt có người lên đường làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Năm 1964, người con trai cả Nguyễn Văn Mạc nhập ngũ.

Ngày tiễn con đi, mẹ chỉ mong chiến tranh sớm kết thúc để người con trai trở về bình an bên gia đình. Nhưng điều mẹ chờ đợi đã không thành hiện thực. Năm 1968, Nguyễn Văn Mạc hy sinh tại chiến trường miền Nam. Nỗi đau mất con chưa kịp nguôi ngoai thì cũng trong năm ấy, người con trai thứ hai Nguyễn Văn Tính tiếp bước anh lên đường nhập ngũ. Hai năm sau, tin dữ lại tìm về mái nhà nhỏ khi Nguyễn Văn Tính hy sinh tại Lào năm 1970.

Hai lần nhận tin con trai không trở về là hai lần trái tim người mẹ như bị khoét sâu thêm một vết thương. Thế nhưng mẹ vẫn phải gượng dậy, tiếp tục làm lụng, chăm sóc những người con còn lại. Chiến tranh chưa cho mẹ một khoảng lặng đủ dài để nguôi ngoai. Năm 1971, người con trai thứ ba Nguyễn Khắc Phúc lại lên đường nhập ngũ. Khi ấy anh mới 19 tuổi.

Sau ba tháng huấn luyện tại Gia Lâm, anh được điều vào chiến trường Quảng Trị theo lệnh tổng động viên. Người con trai trẻ tuổi ấy đã mãi mãi nằm lại Thành cổ Quảng Trị năm 1972, cũng ở tuổi 19. Chỉ trong vòng chưa đầy một thập kỷ, mẹ Nghị đã phải tiễn ba người con trai thân yêu ra đi và nhận về ba tin dữ. Người con trai thứ tư Nguyễn Khắc Hậu kể rằng mỗi lần nghe tin các anh hy sinh, mẹ khóc rất nhiều, có lúc thẫn thờ cả ngày, không thiết ăn uống.

Trong ba người con, mẹ thương anh Phúc nhất bởi anh ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ, chưa lập gia đình, chưa kịp sống trọn những năm tháng đẹp nhất của tuổi thanh xuân. Nhưng sau những giọt nước mắt, mẹ vẫn phải tự mình đứng dậy. Mẹ còn những người con khác cần chăm lo, còn gia đình phải tiếp tục cuộc sống giữa những năm tháng đầy khó khăn.

Mẹ lại trở về với ruộng đồng, với công việc thường ngày, chắt chiu từng chút để nuôi các con trưởng thành. Nỗi đau mất con, mẹ không thể quên, nhưng mẹ chọn cách cất nỗi đau ấy vào sâu trong lòng để tiếp tục sống và làm điểm tựa cho gia đình. Ông Nguyễn Khắc Hậu từng kể rằng mẹ luôn cố nuốt nước mắt vào trong trước mặt các con.

Có lần ông bắt gặp mẹ ngồi một mình trong buồng, khóc không thành tiếng. Những giọt nước mắt ấy có lẽ là phần riêng mẹ dành cho mình, bởi khi bước ra ngoài, mẹ vẫn là người phụ nữ hiền lành, nhân hậu, vẫn chăm lo cho con cháu và vẫn cố gắng sống bình thường như bao người mẹ khác. Với mẹ Nghị, nỗi nhớ các con chưa bao giờ vơi đi. Bà Ngô Thị Hiền, con dâu mẹ, cho biết mẹ từng nói rằng chưa một ngày nào mẹ thôi nhớ các anh, nhưng mẹ cũng chưa bao giờ hối hận khi tiễn các con lên đường chiến đấu.

Bởi trong sâu thẳm trái tim người mẹ, sự mất mát tuy đau đớn nhưng cũng hòa cùng niềm tự hào. Mẹ tự hào vì những người con của mình đã sống gan dạ, sẵn sàng cống hiến tuổi trẻ cho Tổ quốc. Sự hy sinh của mẹ Nguyễn Thị Nghị và gia đình đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, được phong tặng năm 1994 tại Quảng trường Ba Đình. Mẹ là một trong 59 mẹ tiêu biểu có mặt tại buổi lễ tuyên dương đầu tiên dành cho các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, đại diện cho gần 20.000 mẹ trên cả nước khi ấy

. Những năm sau, mẹ tiếp tục được mời tham dự nhiều sự kiện quan trọng của Trung ương. Đó là sự ghi nhận đối với những hy sinh thầm lặng mà mẹ và biết bao người mẹ Việt Nam đã dành cho đất nước. Những năm cuối đời, mẹ vẫn mang trong lòng một nỗi niềm chưa trọn vẹn. Gia đình đã tìm được hài cốt của liệt sĩ Nguyễn Văn Mạc và liệt sĩ Nguyễn Khắc Phúc, đưa các anh trở về quê hương. Nhưng người con trai Nguyễn Văn Tính vẫn chưa xác định được vị trí phần mộ.

Tâm nguyện của người mẹ vì thế vẫn còn dang dở. Mẹ Nguyễn Thị Nghị qua đời năm 2013, mang theo nỗi nhớ về ba người con đã hy sinh. Dẫu mẹ đã đi xa, câu chuyện về cuộc đời mẹ vẫn còn đó như một chứng tích về sự hy sinh của những người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh. Mẹ không trực tiếp cầm súng nơi chiến trường, nhưng đã trao cho đất nước những người con quý giá nhất.

Mẹ đã khóc khi họ ra đi, đã đau đớn khi nhận tin hy sinh, nhưng chưa bao giờ hối tiếc về sự lựa chọn của mình. Trong căn nhà nhỏ năm xưa, những tấm Bằng Tổ quốc ghi công, những huân chương, huy chương của các liệt sĩ không chỉ là kỷ vật của một gia đình mà còn là những dấu mốc nhắc nhớ về một thời đất nước phải đánh đổi bằng máu xương để giành lấy hòa bình.

Câu chuyện của mẹ Nguyễn Thị Nghị khiến chúng ta càng thấm thía rằng phía sau mỗi người lính hy sinh là một gia đình, phía sau mỗi chiến thắng của dân tộc là biết bao người mẹ đã âm thầm chịu đựng mất mát. Ba người con của mẹ đã nằm lại ở những chiến trường khác nhau, nhưng sự hy sinh của họ và nỗi đau của mẹ đã góp phần làm nên giá trị của hai tiếng hòa bình hôm nay.