Những nữ dân công trong Chiến dịch Điện Biên Phủ

Những nữ dân công trong Chiến dịch Điện Biên Phủ

Những người phụ nữ phía sau chiến hào

Giai đoạn lịch sử: Cuối năm 1953 – tháng 5/1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

1. Những bước chân từ hậu phương

Cuối năm 1953, khi quân Pháp biến Điện Biên Phủ thành tập đoàn cứ điểm mạnh, từ khắp các vùng quê miền Bắc, những đoàn dân công bắt đầu lên đường.

Trong những đoàn người ấy có rất nhiều phụ nữ.

Họ rời quê hương, mang theo những chiếc đòn gánh, quang gánh và ba lô đơn sơ.

Phía trước là hàng trăm cây số đường rừng.

Phía cuối con đường là chiến trường.

Họ không phải những người trực tiếp cầm súng xung phong vào cứ điểm.

Nhưng họ biết rằng nếu bộ đội thiếu gạo, thiếu đạn, thiếu thuốc men, thì những khẩu súng ngoài chiến hào cũng không thể tiếp tục chiến đấu.

Một hồi ức của cán bộ từng tham gia chiến đấu tại Điện Biên cho biết một đại đội dân công hỏa tuyến khoảng 100 người được đưa lên hỗ trợ đơn vị, trong đó khoảng 70% là nữ. Họ gùi gạo, khiêng đạn, vận chuyển vũ khí và đưa thương binh.

Những người phụ nữ ấy bước vào chiến dịch bằng đôi chân của mình.

Và họ đi ngày càng gần về phía tiếng súng.

6

Chú thích ảnh: Những người phụ nữ tham gia lực lượng dân công phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Nguồn ảnh: Tư liệu triển lãm “Ký ức Điện Biên”, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam và Thông tấn xã Việt Nam.

2. Gánh gạo qua những cung đường lửa

Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của dân công là vận chuyển lương thực.

Gạo phải được đưa từ hậu phương lên phía trước.

Nhưng con đường đến Điện Biên không hề dễ dàng.

Đường núi quanh co.

Dốc cao.

Suối sâu.

Có những đoạn phải đi giữa rừng trong đêm.

Trên đầu có máy bay địch.

Dưới chân là những con đường vừa được mở qua núi.

Một người dân công thường phải mang theo hàng chục kilôgam hàng hóa.

Có những người gùi khoảng 20 kg gạo trên vai, đi bộ hàng chục cây số rồi lại quay về lấy chuyến khác.

Đôi vai nhỏ bé ấy phải chịu sức nặng của những bao gạo.

Đôi chân trần hoặc đôi dép cao su phải vượt qua bùn đất và đá núi.

Mệt thì nghỉ bên đường.

Rồi lại đứng lên.

Bởi phía trước, bộ đội đang chờ.

Mỗi gánh gạo đến được mặt trận là thêm một bữa cơm cho người lính.

4

Chú thích ảnh: Dân công vận chuyển lương thực trên những tuyến đường phục vụ chiến trường Điện Biên Phủ.
Nguồn ảnh: Tư liệu Thông tấn xã Việt Nam và Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.

3. Khi đôi vai phụ nữ mang cả hậu phương ra trận

Không chỉ có gạo.

Những nữ dân công còn vận chuyển đạn dược, quân trang, thuốc men và nhiều vật chất khác.

Có những loại hàng hóa nặng đến mức phải nhiều người cùng khiêng.

Theo hồi ức của một cán bộ pháo binh tham gia chiến dịch, dân công hỏa tuyến đã giúp đơn vị khiêng từng bộ phận của khẩu sơn pháo 75mm, những bộ phận nặng khoảng 100 kg phải cần nhiều người phối hợp. Họ cũng gùi từng quả đạn pháo nặng khoảng 20 kg.

Hãy thử hình dung:

Một người phụ nữ vốn quen với công việc đồng áng.

Nhưng trong những ngày ấy, đôi vai của họ phải gánh những thứ vốn thuộc về chiến trường.

Họ đi trong những đoàn người nối dài.

Người trước nối người sau.

Không có tiếng kèn xung trận.

Không có chiến công được ghi ngay trên chiến trường.

Chỉ có những bước chân đều đặn hướng về phía trước.

Họ mang hậu phương trên đôi vai của mình.

5

Chú thích ảnh: Dân công hỏa tuyến vận chuyển lương thực, vũ khí và vật chất phục vụ bộ đội trên chiến trường.
Nguồn ảnh: Báo Quân đội nhân dân và tư liệu lịch sử Chiến dịch Điện Biên Phủ.

4. Phía sau chiến hào là những người phụ nữ

Khi chiến dịch bước vào những ngày ác liệt, khoảng cách giữa dân công và chiến trường ngày càng gần.

Những đoàn dân công phải hoạt động trên các tuyến đường thường xuyên bị máy bay Pháp đánh phá.

Một con đường bị bom đánh sập.

Họ sửa.

Một cây cầu bị phá.

Họ khắc phục.

Một đoàn vận tải bị đình trệ.

Họ lại tìm cách đưa hàng tiếp tục lên phía trước.

Có những người phải làm việc trong đêm để tránh máy bay.

Có những người vừa vận chuyển hàng vừa phải tìm chỗ tránh bom.

Nhưng công việc không dừng lại.

Bởi phía trước là những chiến hào đang cần tiếp tế.

Theo các tư liệu về lực lượng dân công tại Điện Biên, họ còn tham gia khiêng thương binh từ mặt trận về tuyến sau.

Vì vậy, những nữ dân công không chỉ đưa hàng đến chiến trường.

Họ còn đưa những người bị thương ra khỏi chiến trường.

Giữa hai chiều ấy là cả một con đường đầy bom đạn.

5

Chú thích ảnh: Dân công hỏa tuyến tham gia vận chuyển và tải thương phục vụ chiến trường Điện Biên Phủ.
Nguồn ảnh: Tư liệu triển lãm “Ký ức Điện Biên” và Báo Quân đội nhân dân.

5. Những ngày dài không có khái niệm nghỉ ngơi

Chiến dịch kéo dài 56 ngày đêm.

Và trong suốt thời gian ấy, hậu cần không được phép ngừng lại.

Những người dân công có thể phải xa quê nhiều tháng.

Báo Quân đội nhân dân ghi nhận dân công rời quê từ khoảng tháng 11, tháng 12/1953, phục vụ chiến dịch cho đến khoảng tháng 5, tháng 6/1954 mới trở về.

Điều đó có nghĩa là có những người phụ nữ đã rời nhà từ trước khi tiếng súng Điện Biên vang lên.

Họ đi qua mùa đông.

Đi qua những ngày mưa rét.

Đi qua những con đường núi.

Và cuối cùng chứng kiến chiến thắng.

Những người phụ nữ ấy không biết trước chiến dịch sẽ kéo dài bao lâu.

Họ chỉ biết:

Bao giờ mặt trận còn cần, họ còn đi.

5

Chú thích ảnh: Các đoàn dân công hành quân và vận chuyển vật chất trên tuyến đường vào chiến trường Điện Biên Phủ.
Nguồn ảnh: Tư liệu Thông tấn xã Việt Nam và Báo Quân đội nhân dân.

6. Không cầm súng nhưng góp phần làm nên chiến thắng

Ngày 7/5/1954, Điện Biên Phủ toàn thắng.

Những người lính trong chiến hào có thể nhìn thấy lá cờ chiến thắng.

Nhưng phía sau họ là hàng vạn con người đã góp sức để tạo nên ngày ấy.

Trong đó có những nữ dân công.

Những người đã gùi từng bao gạo.

Khiêng từng hòm đạn.

Đưa từng thương binh về tuyến sau.

Họ không trực tiếp đánh chiếm các cứ điểm.

Nhưng nếu không có họ, sức chiến đấu của tiền tuyến sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tư liệu của Nhà xuất bản Thông tấn cho biết có tới 261.500 dân công cùng hàng nghìn phương tiện vận tải tham gia đưa lương thực, vũ khí và đạn dược lên mặt trận Điện Biên Phủ.

Trong con số khổng lồ ấy có những người phụ nữ đã dành tuổi trẻ của mình cho những con đường hướng về Điện Biên.

Họ đứng phía sau chiến hào.

Nhưng họ cũng là một phần của chiến thắng.

5

Chú thích ảnh: Lực lượng dân công – trong đó có đông đảo phụ nữ – góp phần bảo đảm hậu cần cho Chiến dịch Điện Biên Phủ.
Nguồn ảnh: Thông tấn xã Việt Nam và tư liệu triển lãm “Ký ức Điện Biên”.

Lời kết

Khi nhắc đến Điện Biên Phủ, người ta thường nhớ đến những ngọn đồi, những chiến hào và những người lính cầm súng.

Nhưng phía sau chiến hào ấy còn có những đôi vai âm thầm.

Những người phụ nữ gánh gạo.

Những người phụ nữ khiêng đạn.

Những người phụ nữ tải thương.

Những người phụ nữ đi hàng trăm cây số mà không biết ngày nào được trở về nhà.

Họ không đứng trên nóc hầm De Castries khi lá cờ chiến thắng tung bay.

Nhưng để người lính có thể chiến đấu đến ngày ấy, đã có những nữ dân công đi trước, mang theo từng hạt gạo, từng viên đạn và cả sức mạnh của hậu phương.

Có những chiến công được ghi bằng tên tuổi.

Cũng có những chiến công được ghi bằng những bước chân vô danh.

Và giữa thời hoa lửa ấy, những người phụ nữ phía sau chiến hào đã góp phần viết nên một trong những trang sử hào hùng nhất của dân tộc.

6

Những nữ dân công năm xưa – những người đã mang sức mạnh của hậu phương trên đôi vai, góp phần đưa tiền tuyến đến ngày toàn thắng.
Nguồn ảnh: Tư liệu Thông tấn xã Việt Nam, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam và các tư liệu lịch sử về Chiến dịch Điện Biên Phủ