NHỮNG NỮ DÂN QUÂN TRÊN ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

NHỮNG NỮ DÂN QUÂN TRÊN ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

Tôi là Phạm Thị Lài, một nữ quân y từng công tác tại chiến trường Quảng Trị trong những năm kháng chiến chống Mỹ. Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, nhưng ký ức về những ngày tháng ấy – đặc biệt là hình ảnh những nữ dân quân trên tuyến Đường Trường Sơn – vẫn vẹn nguyên trong tôi như mới hôm qua.

Đó là vào khoảng tháng 5 năm 1968, khi đơn vị tôi nhận nhiệm vụ hành quân dọc tuyến Trường Sơn để chi viện cho chiến trường miền Nam. Những con đường lúc ấy còn rất mới, đất đỏ còn mềm, dấu xẻng còn in rõ. Hai bên là rừng già rậm rạp, âm u, nhưng cũng đầy sức sống.

Một buổi chiều cuối tháng 6 năm 1968, lần đầu tiên tôi gặp một tổ nữ dân quân đang làm nhiệm vụ tại một trọng điểm bị đánh phá ác liệt. Trong số họ, tôi nhớ nhất là Nguyễn Thị Lan – cô gái nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, khi ấy mới tròn 19 tuổi.

Lan cười rất tươi, dù khuôn mặt lấm lem bùn đất. Cô kể với tôi: “Chúng em làm đường từ sáng sớm, đến tối lại đi sửa những đoạn bị bom đánh hỏng. Miễn sao xe vẫn chạy được là vui rồi chị ạ.” Giọng nói nhẹ nhàng, nhưng ánh mắt lại đầy kiên định.

Cùng tổ với Lan là Trần Thị Hòa, khoảng 23 tuổi, được mọi người gọi là “chị cả”. Hòa nghiêm khắc trong công việc, nhưng lại rất giàu tình cảm. Tôi còn nhớ rõ một tối tháng 7 năm 1968, khi đơn vị tôi ghé qua, tôi thấy chị lặng lẽ nhường phần cơm ít ỏi của mình cho một em bị sốt. Chị chỉ nói giản dị:
“Đường còn thông, xe còn chạy, bộ đội còn ra tiền tuyến – thế là đủ rồi.”

Một người nữa khiến tôi không thể quên là Lê Thị Mai, cô gái có giọng hát trong trẻo. Những lúc nghỉ ngơi hiếm hoi vào những đêm trăng tháng 8 năm 1968, Mai thường cất tiếng hát giữa núi rừng. Tiếng hát ấy vang lên giữa bom đạn, làm dịu đi bao căng thẳng.

Có lần tôi hỏi:“Em không sợ bom à?”

Mai cười:“Sợ chứ chị… nhưng nếu tụi em dừng lại thì ai mở đường cho các anh?” Những câu nói giản dị ấy, đến bây giờ tôi vẫn nhớ như in.

Đêm 12 tháng 9 năm 1968, là một đêm mà tôi không bao giờ quên. Khi đó, đơn vị tôi đang đóng quân cách trọng điểm khoảng vài cây số thì nghe tiếng máy bay gầm rú. Bom dội xuống dữ dội, đất trời rung chuyển.

Sáng hôm sau, ngày 13 tháng 9 năm 1968, chúng tôi nhận tin một tổ nữ dân quân bị vùi lấp khi đang làm nhiệm vụ san lấp hố bom. Khi chạy đến nơi, tim tôi như thắt lại.

Con đường vừa được sửa xong hôm trước giờ trở nên tan hoang. Hố bom còn bốc khói. Những chiếc cuốc, chiếc xẻng nằm rải rác… nhưng không còn tiếng cười, không còn tiếng hát nữa.Trong số những người hy sinh hôm ấy… có Lan và Mai.

Tôi lặng người. Chỉ mới hôm nào, các em còn cười nói, còn hát giữa núi rừng…Chỉ còn chị Hòa sống sót. Chị đứng lặng rất lâu, rồi nghẹn ngào nói trong nước mắt:“Các em ấy… chưa kịp về thăm nhà…”

Câu nói ấy như cứa vào tim tôi. Sau này, khi chiến tranh dần lùi xa, tôi mới hiểu rằng những câu chuyện như vậy không hề hiếm. Những cái tên như Võ Thị Sáu hay Nguyễn Thị Định được nhiều người biết đến, nhưng ngoài kia còn biết bao cô gái bình dị khác – như Lan, Mai… – đã âm thầm sống, chiến đấu và hy sinh mà không ai biết đến.

Năm 1975, đất nước hoàn toàn giải phóng. Tôi trở về quê hương, tiếp tục công việc của một người thầy thuốc. Nhưng mỗi lần nghe nhắc đến Trường Sơn, lòng tôi lại bồi hồi.

Giờ đây, khi đã ở tuổi xế chiều, mỗi lần kể lại câu chuyện này, tôi – Lại Thị Lài – luôn nhắc đến những cô gái năm xưa. Họ không chỉ là những người mở đường.Họ là biểu tượng của lòng dũng cảm. Là những bông hoa bất tử giữa bom đạn.

Nếu ai đó hỏi tôi: “Anh hùng là ai?”

Tôi sẽ trả lời: ‘‘Anh hùng không chỉ là người cầm súng nơi chiến trường,
mà còn là những cô gái tay cuốc, tay xẻng,lặng lẽ mở lối giữa Trường Sơn năm ấy… những con người đã hóa thành ký ức không bao giờ phai.’’