Những phẩm chất cao đẹp của Hồ Xuân Hương

Hồ Xuân Hương – người được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới và được hậu thế tôn xưng là "Bà chúa thơ Nôm" – là một hiện tượng độc nhất vô nhị trong nền văn học trung đại Việt Nam. Trong xã hội phong kiến "trọng nam khinh nữ" ngột ngạt, bà đã tỏa sáng với những phẩm chất cao đẹp, đầy bản lĩnh và nhân văn:

1. Bản lĩnh phi thường, dám thách thức các giáo điều phong kiến

Sống trong thời kỳ ý thức hệ Nho giáo thống trị khắt khe, Hồ Xuân Hương sở hữu một cá tính mạnh mẽ, kiêu hãnh và tư duy đi trước thời đại:

• Dám nói, dám cười, dám phê phán: Bà dùng tiếng thơ sắc sảo, trào phúng để đả kích trực diện vào những thói hư tật xấu của tầng lớp thống trị, từ những kẻ "hiền nhân quân tử" giả tạo, giới quan liêu cho đến những hủ tục phong kiến bóp nghẹt quyền sống của con người.

2. Tinh thần nhân đạo sâu sắc, luôn cảm thông và bênh vực người phụ nữ

Phẩm chất cao đẹp và ấm áp nhất ở Hồ Xuân Hương chính là trái tim giàu lòng nhân ái, luôn đập cùng nhịp với những kiếp người đau khổ, đặc biệt là người phụ nữ:

• Trân trọng vẻ đẹp và đức hạnh: Bà không ngần ngại ca ngợi vẻ đẹp hình thể tự nhiên cũng như tấm lòng son sắt, thủy chung của người phụ nữ qua những hình ảnh bình dị (như trong bài thơ Bánh trôi nước: "Thân em vừa trắng lại vừa tròn... Mà em vẫn giữ tấm lòng son").

3. Tinh thần lạc quan, kiên cường vượt lên nghịch cảnh

Cuộc đời riêng của Hồ Xuân Hương chịu nhiều bất hạnh, hai lần lấy chồng đều làm lẽ và cả hai người chồng (Tổng Cóc và Phủ Vĩnh Tường) đều mất sớm. Bản thân bà phải sống trong cảnh cô đơn, tủi phận.

• Thế nhưng, qua chuỗi bài thơ Tự tình, người ta không thấy một sự buông xuôi, ủy mị. Ngược lại, đó là một sức sống tiềm tàng, mãnh liệt. Bà luôn cố gắng bứt phá, vùng vẫy để vượt lên số phận nghiệt ngã, giống như "xiên ngang mặt đất", "đâm toạc chân mây".

4. Tình yêu cuộc sống, yêu con người và tha thiết với tự nhiên

Dưới ngòi bút của Hồ Xuân Hương, thế giới tự nhiên và cuộc sống đời thường luôn hiện lên đầy ắp sắc màu, âm thanh và tràn trề nhựa sống. Từ quả mít, ốc nhồi, cho đến cảnh đèo Ba Dội, hang Cắc Cớ... tất cả đều được bà thổi vào một luồng sinh khí hừng hực, thể hiện một tâm hồn luôn khao khát giao cảm với đời, trân trọng từng khoảnh khắc của cuộc sống trần thế.

Tóm lại, Hồ Xuân Hương là sự kết hợp tuyệt vời giữa trí tuệ sắc sảo, bản lĩnh kiên cường của một kẻ sĩ và trái tim nhân hậu, đa cảm của một người phụ nữ. Bà là biểu tượng sớm nhất và mạnh mẽ nhất cho tinh thần nữ quyền và nhân văn trong lịch sử văn hóa Việt Nam.