Những phẩm chất cao đẹp của Nguyễn Trãi
Nguyễn Trãi (1380 – 1442), hiệu là Ức Trai, là nhà khai quốc công thần triều Lê, nhà quân sự, chính trị, ngoại giao thiên tài, và là Danh nhân văn hóa thế giới được UNESCO vinh danh. Cuộc đời ông là một bản anh hùng ca nhưng cũng đầy bi tráng, kết tinh những phẩm chất cao đẹp đỉnh cao của thời đại.
Nguyễn Trãi (1380 – 1442), hiệu là Ức Trai, là nhà khai quốc công thần triều Lê, nhà quân sự, chính trị, ngoại giao thiên tài, và là Danh nhân văn hóa thế giới được UNESCO vinh danh. Cuộc đời ông là một bản anh hùng ca nhưng cũng đầy bi tráng, kết tinh những phẩm chất cao đẹp đỉnh cao của thời đại:
1. Tư tưởng "Nhân nghĩa" vĩ đại lấy Dân làm gốc
Phẩm chất cốt lõi và cao đẹp nhất trong tư tưởng của Nguyễn Trãi chính là lòng yêu nước thương dân, được nâng tầm thành triết lý nhân nghĩa xuyên suốt:
Nhân nghĩa gắn liền với An dân: Trong bản Bình Ngô đại cáo, ông viết: "Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân/ Quân điếu phạt trước lo trừ bạo". Đối với ông, nhân nghĩa không phải lý thuyết suông mà là hành động thực tế để mang lại cuộc sống bình yên cho nhân dân, tiêu diệt những kẻ tàn bạo gây họa cho dân lành.
Trân trọng sức mạnh của nhân dân: Ông thấu hiểu sâu sắc vai trò của dân tộc, để lại câu nói bất hủ: "Lật thuyền mới biết dân như nước". Cả cuộc đời ông luôn trăn trở, mong mỏi làm sao để "vua tôi một dạ, anh em một nhà", muôn dân khắp chốn không còn tiếng oán hận, sầu thương.
2. Ý chí kiên cường, bất khuất và lòng trung thành sắt son
Nếm mật nằm gai vì đại cuộc: Khi giặc Minh xâm lược, cha ông bị bắt sang Trung Quốc, Nguyễn Trãi bị giam lỏng ở Đông Quan. Vượt qua nghịch cảnh, ông trốn thoát, lặn lội tìm đường vào Lam Sơn theo phò Lê Lợi. Suốt 10 năm kháng chiến gian khổ, ông kề vai sát cánh, chịu đựng mọi thiếu thốn cùng nghĩa quân để mưu cầu độc lập cho tổ quốc.
Một lòng phụng sự đất nước: Trải qua hai triều vua (Lê Thái Tổ và Lê Thái Tông), dù có những lúc bị nghi kỵ, gièm pha bởi những kẻ tiểu nhân trong triều đình, ông vẫn giữ trọn lòng trung chính, một mực chăm lo cho giang sơn xã tắc chứ không màng lợi ích cá nhân hay trả thù riêng.
3. Thiên tài mưu lược quân sự và ngoại giao "Tâm công" kiệt xuất
Nguyễn Trãi là kiến trúc sư trưởng cho đường lối ngoại giao và tư tưởng quân sự của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn:
Chiến lược "Mưu phạt tâm công": Thay vì chỉ dùng vũ lực, ông chủ trương "đánh vào lòng người". Ông là tác giả của hàng loạt bức thư gửi cho các tướng giặc Minh (được tập hợp trong Quân trung từ mệnh tập), bằng lý lẽ sắc bén, thấu tình đạt lý đã làm lung lay ý chí chiến đấu của kẻ thù, buộc nhiều thành trì hung hãn phải ra hàng mà không tốn một giọt máu của binh sĩ.
Ngoại giao hòa bình, nhân đạo: Khi chiến thắng đã định, ông đề xuất chính sách mở đường hiếu sinh, cấp cho quân Minh hơn vạn chiếc thuyền, hàng nghìn cỗ ngựa và lương thảo để họ rút về nước an toàn, nhằm dập tắt mầm mống chiến tranh dai dẳng, mang lại thái bình lâu dài.
4. Sống thanh liêm, chính trực và triết lý lánh đời thanh cao
Coi khinh vinh hoa phú quý: Sau khi hòa bình lập lại, chứng kiến những phe phái và đố kỵ nơi quan trường, Nguyễn Trãi đã chủ động xin từ quan, lui về ở ẩn tại núi Côn Sơn (Hải Dương).
Hòa mình vào thiên nhiên: Tại Côn Sơn, ông sống một cuộc đời vô cùng giản dị, thanh bần như một lão nông, tìm thấy sự an yên bên tiếng suối chảy, rừng thông và thơ ca (Côn Sơn ca). Phẩm chất "gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn" của ông là biểu tượng mẫu mực cho tầng lớp sĩ phu Nho học bấy giờ.
