Những phẩm chất cao đẹp của Nguyễn Trường Tộ
Nguyễn Trường Tộ (thầy mồng Tộ) là một danh sĩ, nhà cải cách xã hội vĩ đại của Việt Nam thế kỷ XIX. Sống trong giai đoạn đất nước khủng hoảng và đứng trước nguy cơ xâm lược của thực dân Pháp, ông tỏa sáng như một ngôi sao độc lập với tầm nhìn vượt thời gian, tấm lòng lo nước thương dân và khí tiết thanh cao của một trí thức chân chính.
Nguyễn Trường Tộ (thầy mồng Tộ) là một danh sĩ, nhà cải cách xã hội vĩ đại của Việt Nam thế kỷ XIX. Sống trong giai đoạn đất nước khủng hoảng và đứng trước nguy cơ xâm lược của thực dân Pháp, ông tỏa sáng như một ngôi sao độc lập với tầm nhìn vượt thời gian, tấm lòng lo nước thương dân và khí tiết thanh caocủa một trí thức chân chính.
1. Lòng yêu nước nồng nàn, canh cánh vận mệnh quốc gia
Nguyễn Trường Tộ là một tín đồ Công giáo, từng có cơ hội sang Pháp và đi qua nhiều nước trên thế giới. Dù tận mắt chứng kiến sự phồn vinh của phương Tây, ông không hề vọng ngoại mà luôn hướng về quê hương với một tình yêu cháy bỏng.
Hiến kế cứu nước: Trở về nước, ông liên tiếp gửi lên triều đình nhà Nguyễn hàng chục bản điều trần (nổi tiếng nhất là Tế cấp luận – Bàn về những việc khẩn cấp) để hiến kế canh tân đất nước.
Nỗi đau đau đáu: Suốt cuộc đời, ông luôn sống trong tâm trạng lo âu, trăn trở trước sự bảo thủ của triều đình và nguy cơ mất nước. Cho đến hơi thở cuối cùng, ông vẫn để lại vần thơ đầy u uất: "Một giọt lệ bao la dòng nước mắt / Thân tuy còn sống, dạ như chết rồi".
2. Tầm nhìn chiến lược, tư duy cải cách vượt thời gian
Phẩm chất vượt trội của Nguyễn Trường Tộ chính là trí tuệ uyên bác và tư duy đổi mới đi trước thời đại hàng thế kỷ. Trong khi triều đình Huế vẫn chìm đắm trong tư tưởng Nho giáo hủ lậu, "bế quan tỏa cảng", ông đã đề xuất một hệ thống cải cách toàn diện, toàn diện:
Về ngoại giao: Kêu gọi mở cửa giao thương, thiết lập quan hệ với các nước phương Tây (không chỉ riêng Pháp) để tạo thế cân bằng lực lượng.
Về kinh tế & khoa học: Đề nghị khai thác mỏ, phát triển công thương nghiệp, thuê chuyên gia nước ngoài và cử học sinh đi du học để tiếp thu công nghệ tiên tiến.
Về giáo dục: Đề xuất cải cách thi cử, giảm bớt văn chương sáo rỗng, đưa các môn khoa học thực dụng và dùng chữ Nôm làm chữ viết chính thức.
3. Tấm lòng vì dân và tinh thần dấn thân thực tiễn
Nguyễn Trường Tộ không phải là một nhà lý thuyết suông; ông là con người của hành động và luôn hướng tới lợi ích của nhân dân:
Hành động thiết thực: Ông trực tiếp tham gia thiết kế và chỉ đạo xây dựng Nhà thờ Lớn Sài Gòn, khơi kênh sát sông Trà Lý (Thái Bình) để giúp dân trị thủy, chống lụt.
Vượt lên định kiến tôn giáo: Sống trong thời kỳ triều đình có chính sách cấm đạo Công giáo ngặt nghèo, ông đã dùng uy tín và tiếng nói của mình để làm cầu nối hòa giải, kêu gọi sự đoàn kết giữa người Công giáo và đồng bào cả nước nhằm chung tay chống giặc ngoại xâm.
4. Khí tiết trong sạch, liêm khiết và kiên cường
Dù có tài năng xuất chúng và được nhiều quan lại tiến bộ nể phục, Nguyễn Trường Tộ chưa từng mưu cầu vinh hoa phú quý cho cá nhân.
Ông từ chối các lời mời gọi làm quan của chính quyền thuộc địa Pháp, giữ trọn khí tiết của một người con yêu nước.
Đối với triều đình nhà Nguyễn, dù những bản điều trần tâm huyết của ông liên tục bị các quan đại thần bảo thủ gạt đi, coi là "nói huyễn hoặc", ông vẫn kiên trì viết và gửi đi cho đến cuối đời với một thái độ liêm chính, không nản lòng trước sự thờ ơ của thời cuộc.
Tóm lại, Nguyễn Trường Tộ là hiện thân của "Trí tuệ tiên phong - Tấm lòng trung trinh - Nhân cách cao thượng". Dù các tư tưởng cải cách của ông không được triều đình thực hiện dẫn đến bi kịch mất nước, hậu thế vẫn luôn nghiêng mình kính cẩn trước một bậc vĩ nhân đã sống và cống hiến hết mình vì sự phồn vinh của dân tộc.
