Những phẩn chất của Dương Thị Xuân Quý

Dương Thị Xuân Quý (1941-1969) là một nhà văn, nhà báo, liệt sĩ tiêu biểu của nền văn học cách mạng Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Chị được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2007. Những phẩm chất cao đẹp của chị được thể hiện rõ qua cuộc đời, hành động và tác phẩm để lại. Dưới đây là bài viết tổng hợp về các phẩm chất tiêu biểu của chị.

1. Lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần tình nguyện dấn thân

Sinh ra trong một gia đình trí thức yêu nước (cha là nhà giáo, nhà báo Dương Tự Quán; bác ruột là nhà nghiên cứu văn học sử Dương Quảng Hàm), Dương Thị Xuân Quý sớm hun đúc lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm với Tổ quốc. Năm 1965, khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc và miền Nam sục sôi kháng chiến, chị đã viết đơn tình nguyện vào miền Nam chiến đấu - lá đơn sau này trở thành tư liệu quý thể hiện rõ nhất khí phách của chị:

“Tôi không sợ chết, chỉ sợ không xứng đáng để được chọn làm những nhiệm vụ vinh quang là hy sinh xương máu, hy sinh tính mạng cho sự nghiệp giải phóng miền Nam. Nếu Đảng gọi tôi “vào Nam chiến đấu”, tôi xin có mặt ngay.”

Câu nói ấy đã trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm và sự hiến dâng tuyệt đối cho lý tưởng giải phóng dân tộc. Chị không hề tính toán, vương vấn - kể cả khi phải xa con thơ mới 16 tháng tuổi - mà sẵn sàng hy sinh hạnh phúc riêng tư để lên đường.

2. Tinh thần xung phong, không ngại gian khổ, hiểm nguy

Đến chiến trường Khu 5 (Trung Trung Bộ), Dương Thị Xuân Quý mau chóng hòa nhập với đồng chí, đồng đội và luôn xung phong tới các vùng trọng điểm, nơi chiến đấu ác liệt nhất. Chị như “một con chim luôn thích phóng mình trong khoảng trời cao rộng, nhưng không phải những khoảng trời bình yên”. Bạn bè đồng nghiệp nhớ về chị với hình ảnh người phụ nữ mảnh mai nhưng giàu nghị lực - ngay trên đường hành quân gian khổ, khi mọi người dừng nghỉ, chị vẫn lặng lẽ gùi lương thực đi tiếp vì sợ tụt hậu; có lần phải ngủ rừng một mình, leo lên cây ngồi giữa đêm mưa gió để vượt qua lũ dữ.

3. Nhân hậu, gần gũi, hết lòng với mọi người

Một phẩm chất đáng quý khác của chị là sự nhân hậu, ân cần với đồng đội và quần chúng. Câu chuyện chị dạy chữ cho chú cấp dưỡng Tam - một người mồ côi, không được đi học - là minh chứng cảm động. Chị mua vở, bút, mực và dành thời gian buổi tối dạy em học chữ. Người em ấy sau này đã viết thư về cho người thân với lòng biết ơn sâu sắc: “Người tốt như chị Quý sao lại chết...?” - điều đó cho thấy tình cảm chân thành mà chị dành cho những người xung quanh.

4. Trách nhiệm nghề nghiệp, tài năng và khát vọng sáng tạo

Dù thời gian ở chiến trường chưa đầy một năm, chị vẫn kịp viết nhiều truyện, ký phản ánh cuộc chiến đấu gian khổ và anh dũng của quân dân ta. Ngay từ những tác phẩm đầu tay như Về làng (1960), Sa mạc tuổi thơ (1963), Chỗ đứng (1968), Hoa rừng..., chị luôn tìm kiếm những gì tốt đẹp, những con người mới, việc làm mới, đặc biệt hướng ngòi bút về đề tài nông thôn và người phụ nữ mới - những người đấu tranh giành quyền bình đẳng thực sự.

Chị làm tốt cả hai sở trường báo chí và văn học, là một phóng viên tận tụy, ham đi thực tế, không ngại tìm đến những nơi tiên tiến, điển hình để viết. Trước khi hy sinh, chị còn ấp ủ dự định viết bút ký “Về Xuyên Hòa” - thể hiện khát vọng sáng tạo không ngừng nghỉ.

5. Lý tưởng sống cao đẹp, hy sinh vì Tổ quốc

Đêm 8-3-1969, đúng ngày Quốc tế Phụ nữ, Dương Thị Xuân Quý hy sinh khi mới 28 tuổi trong một trận càn của quân địch tại thôn Thi Thại, xã Duy Xuyên, Quảng Nam. Chị đã để lại cho đời 14 bút ký, truyện ngắn viết ở miền Bắc; 2 truyện ngắn, 2 bút ký, 3 bài thơ viết tại chiến trường Khu 5; và một tập Nhật ký chiến trường dày 127 trang - minh chứng cho sự cống hiến trí tuệ và sinh mạng trọn vẹn cho Tổ quốc.

Năm 2007, chị được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật với cụm tác phẩm Chỗ đứng và Hoa rừng. Đường phố mang tên chị hiện nay ở TP Đà Nẵng là sự ghi nhận của đất nước, dân tộc đối với những đóng góp của chị.

Kết luận

Dương Thị Xuân Quý là tấm gương sáng về lòng yêu nước, tinh thần dũng cảm, sự nhân hậu và trách nhiệm nghề nghiệp của một nhà văn - chiến sĩ. Chị như “đóa hoa rừng thơm mát, cao thượng lạ lùng”, luôn tận tâm, tận hiến cho Tổ quốc. Những dòng văn, bài thơ, trang nhật ký của chị mãi là bản hùng ca của phụ nữ Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, góp phần bồi đắp những giá trị cao đẹp cho các thế hệ hôm nay và mai sau.