Những “siêu cấu trúc”

Gọi là “siêu cấu trúc” vì hình tượng quá cỡ, vượt khỏi giới hạn thông thường nên cấu trúc bị phá vỡ để vươn tới những phạm trù mang tính siêu việt.

Ở ngày hôm nay nhìn về văn học giai đoạn 1955 - 1975 thấy có hiện tượng này: vì được đẩy vượt lên quá mức giới hạn thông thường nên các phạm trù mỹ học cũng bị phá vỡ, vượt khỏi khung khái niệm. Nhân vật trở thành siêu nhân vật; không gian trở thành siêu không gian... rồi siêu kết cấu, siêu ngôn ngữ, siêu giọng điệu... Không còn là ngôn ngữ thông thường mà trở thành ngôn ngữ của lương tri, của trách nhiệm, của lý tưởng, chính nghĩa. Không còn là giọng điệu cá nhân đơn lẻ mà là giọng điệu của thời đại... Đấy cũng là lẽ tự nhiên. Chiến tranh là hiện tượng bất thường. Cuộc chiến vệ quốc của chúng ta phải chống lại và đánh thắng các siêu cường đế quốc nên là sự kiện mang tầm nhân loại. Nền văn học cách mạng đã hoàn thành vẻ vang sứ mệnh miêu tả, phản ánh cuộc chiến vĩ đại ấy. Phải khẳng định giá trị văn hóa lớn lao và ghi công vào trang vàng lịch sử nước nhà nền văn học nhân đạo này. Dĩ nhiên sản sinh ra trong thời kỳ đặc biệt mà nó mang những đặc điểm riêng, ví như vì dồn sức cho nhiệm vụ chính trị kêu gọi cổ vũ nên phải chạy theo sự kiện, coi trọng sự kiện, vấn đề con người còn bị xem nhẹ. Đây là đặc trưng chứ không phải là hạn chế (nếu có, thì hạn chế này thuộc về lịch sử). Ai đó phủ nhận nó thì thật có tội với lịch sử!