Những thành lũy trên đường giành lại Đông Quan

Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn bắt đầu năm 1418, nhưng phải trải qua gần mười năm chiến đấu mới đi đến thắng lợi. Trong hành trình ấy, nghĩa quân không chỉ cần thắng những trận đánh lớn mà còn phải từng bước mở rộng địa bàn, cô lập các thành trì của quân Minh và tạo ra một thế trận có lợi trên phạm vi rộng. Trần Nguyên Hãn là một trong những tướng lĩnh tham gia vào quá trình đó.

Trần Nguyên Hãn xuất thân từ vùng đất nay thuộc Vĩnh Phúc. Ông là hậu duệ của Trần Nguyên Đán, một nhân vật quan trọng cuối thời Trần. Trong bối cảnh đất nước bị nhà Minh đô hộ, Trần Nguyên Hãn tham gia lực lượng Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo và trở thành một trong những tướng lĩnh của cuộc khởi nghĩa.

Khi nghĩa quân Lam Sơn phát triển mạnh hơn, đặc biệt từ sau khi mở rộng hoạt động vào Nghệ An, chiến trường cũng ngày càng rộng. Lực lượng khởi nghĩa không thể chỉ tập trung tại một địa điểm mà phải tổ chức nhiều cánh quân, thực hiện các nhiệm vụ khác nhau và phối hợp để làm suy yếu hệ thống kiểm soát của quân Minh.

Trần Nguyên Hãn được giao tham gia những chiến dịch quan trọng trong giai đoạn cuối của cuộc khởi nghĩa. Tên tuổi ông gắn với hoạt động quân sự tại Tân Bình, Thuận Hóa và sau đó là các chiến dịch ở phía Bắc. Những thắng lợi tại nhiều địa bàn giúp nghĩa quân mở rộng vùng kiểm soát và hạn chế khả năng hỗ trợ lẫn nhau giữa các lực lượng của đối phương.

Năm 1427, cuộc chiến bước vào giai đoạn quyết định. Nhà Minh đưa viện binh sang nhằm cứu lực lượng đang bị vây tại Đông Quan và các thành trì khác. Nghĩa quân Lam Sơn chủ trương vừa tiếp tục bao vây các thành, vừa tập trung đánh các đạo viện binh từ bên ngoài.

Sau những thất bại lớn của quân Minh tại Chi Lăng – Xương Giang, khả năng tiếp tục cuộc chiến của đối phương suy giảm nghiêm trọng. Cuối năm 1427, quân Minh chấp nhận rút khỏi Đại Việt. Năm 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, nền độc lập được khôi phục sau những năm đất nước nằm dưới sự thống trị của nhà Minh.

Nhìn vào quá trình ấy, một điều dễ nhận thấy là thắng lợi không đến từ việc giải quyết mọi mục tiêu cùng một lúc. Nghĩa quân phải chia một vấn đề rất lớn thành nhiều mục tiêu nhỏ hơn: xây dựng lực lượng, mở rộng địa bàn, kiểm soát những vị trí quan trọng, ngăn viện binh rồi mới tiến tới kết quả cuối cùng.

Sau khi nhà Lê được thành lập, cuộc đời Trần Nguyên Hãn bước sang một giai đoạn phức tạp. Ông rời khỏi triều đình không lâu sau đó và qua đời năm 1429 trong những circumstances liên quan đến sự nghi ngờ của triều đình. Các ghi chép và cách lý giải về những sự kiện cuối đời ông có những điểm cần được tiếp cận thận trọng, vì vậy không nên biến những chi tiết chưa thống nhất thành một câu chuyện chắc chắn.

Điều có thể nhìn rõ hơn là đóng góp của Trần Nguyên Hãn trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn nằm trong một chuỗi hoạt động quân sự rộng lớn, nơi nhiều lực lượng cùng thực hiện những nhiệm vụ khác nhau để tiến đến một mục tiêu chung. Không phải trận đánh nào cũng tự mình quyết định toàn bộ cuộc chiến, nhưng mỗi bước thành công đều làm thay đổi điều kiện cho bước tiếp theo.

“Những thành lũy trên đường giành lại Đông Quan” vì vậy gợi một cách nhìn rất thực tế về thay đổi: một mục tiêu lớn thường cần được chia thành những bước đủ nhỏ để có thể thực hiện và kiểm chứng.