Những thành tích đạt được trong dạy và học ở trường cấp II Bắc Lý đã theo đúng phương pháp giáo dục mà Chủ tịch Hồ Chí Minh mong muốn nhân rộng trong các nhà trường phổ thông.

Trường cấp II Bắc Lý được thành lập năm 1953, lúc đầu được đặt tại vùng căn cứ phía Bắc huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Từ năm 1958, trường chuyển về địa điểm thuộc xã Bắc Lý, huyện Lý Nhân. Đây chính là ngôi trường khởi đầu của những cách làm hay trong giáo dục phổ thông và đã trở thành lá cờ đầu của ngành giáo dục trong phong trào thi đua yêu nước của hậu phương miền Bắc theo lời kêu gọi của Bác Hồ.

Phương pháp dạy và học của Bắc Lý chính là dạy học kết hợp với thực hành nên học trò dễ học, dễ nhớ lại lâu quên. Ví dụ như: dạy về chăn nuôi, sau khi thầy giảng cho trò nắm vững lý thuyết, thầy trò sẽ xuống ngay các trại chăn nuôi xem xã viên chăm sóc lợn, gà; Học về giống lúa, trường nhận ruộng của xã để học sinh tự làm giống, gieo trồng, thu hoạch; Học về toán, học sinh được chỉ dẫn đo đạc ngay tại ruộng vườn. Học hóa thì được ra lò nung vôi, học sinh cùng gánh vôi với nông dân đi chống chua, rửa mặn cho đất,… Phương pháp dạy và học gắn với thực tiễn đã giúp thầy trò trường Bắc Lý vừa củng cố được kiến thức vừa góp sức lao động sản xuất, phát triển kinh tế xã hội.

Bên cạnh việc gắn học tập với thực hành, trường Bắc Lý lập kế hoạch duy trì nghiêm túc nền nếp. Lý Nhân là vùng đất thuần nông, học sinh ngoài giờ đến trường phải giúp đỡ gia đình, nhiều em vì việc nhà mà quên việc học. Để giúp các em có điều kiện học tập, nhà trường đã ký với hợp tác xã, giao cho các đội sản xuất cùng gia đình sắp xếp chỗ học, lên thời gian biểu học tập vào buổi tối cho con em. Cụ thể, học sinh lớp 1-2 học từ 19-20 giờ; lớp 3-6 học từ 19-21 giờ; lớp 7 trở lên học từ 19-21 giờ. Đến giờ học, đội trưởng sản xuất đánh trống, giáo viên và cán bộ xã sẽ kiểm tra đột xuất. Những gia đình có góc học tập đúng quy định, con học đúng giờ, kết quả học tập tốt được cộng công điểm, có thưởng, ngược lại, bị trừ thi đua.

Từ một ngôi trường mới thành lập, chỉ sau ít năm, Bắc Lý vinh dự xếp hàng đầu danh sách thi đua của ngành giáo dục miền Bắc. Đó là nhờ công sức, tâm huyết của tập thể thầy trò nhà trường và cả nhân dân trong vùng. Thời đó, hàng trăm người dân cùng toàn thể thầy trò đã đào đất, đắp nền, góp sức xây trường; cải tạo, san lấp ao hồ thành lập vườn trường. Các thầy cô tìm thêm nhiều loại cây độc đáo làm phong phú vườn trường, chế tạo thêm những giáo cụ trực quan để bài giảng sinh động… Tất cả những nỗ lực này đã đem lại thành quả xứng đáng, trường cấp II Bắc Lý được công nhận là tấm gương điển hình và vinh dự được Bác Hồ quan tâm, chú ý. Tháng 8/1963, khi tổng kết thành tích giáo dục, Người nhắc tên, khen ngợi Bắc Lý: “Những kết quả đó là do có Đảng lãnh đạo, được đông đảo nhiệt tình ủng hộ và do tinh thần cố gắng rất nhiều của các chiến sĩ ngành Giáo dục mà tiêu biểu là trường Bắc Lý”(9).

Tính từ năm 1945, khi bắt đầu xây dựng nền giáo dục của một nước độc lập, dưới sự quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và sự đồng lòng, chung tay góp sức của nhà trường, gia đình, xã hội, ngành giáo dục đã đạt được nhiều thành tựu. Điều này được chính Chủ tịch Hồ Chí Minh tổng kết lại trong bài viết “Một thành tích vẻ vang”, bút danh T.L. đăng trên báo Nhân dân ngày 07/9/1961 khi Người so sánh thành tựu to lớn về giáo dục của nhân dân ta ở miền Bắc với nền giáo dục thực dân thời thuộc Pháp trên toàn xứ Đông Dương. Cũng trong bài báo, để làm đòn bẩy cho giáo dục tiếp tục vươn tới những đỉnh cao mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị năm học 1961-1962 vào đúng năm đầu của kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, ngành nên phát động trong cả nước phong trào thi đua “Hai tốt”, tức là dạy thật tốt, học thật tốt. Từ đây, ngành giáo dục khắp miền ngược đến miền xuôi, từ thành thị đến nông thôn bước vào thời kỳ thi đua sôi nổi, vượt qua khó khăn, vượt qua bom đạn để đạt những thành tích tự hào.