Những trăn trở về kinh tế và cuộc sống nhân dân

Sau chiến tranh, Việt Nam phải đối mặt với nhiều khó khăn kinh tế. Cơ sở vật chất bị tàn phá, sản xuất chưa phục hồi, đời sống nhân dân còn thiếu thốn. Trong khi đó, cơ chế quản lý kinh tế vẫn tồn tại nhiều hạn chế, khiến các cơ sở sản xuất khó phát huy hết khả năng.

Là người trực tiếp lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh, Võ Văn Kiệt có điều kiện quan sát những khó khăn ấy từ rất gần. Ông thường quan tâm đến những câu hỏi rất cụ thể: vì sao nhà máy có nguyên liệu nhưng không thể sản xuất? Vì sao người lao động có khả năng làm việc nhưng sản phẩm không được lưu thông? Vì sao những sáng kiến từ cơ sở lại khó được triển khai?

Từ thực tế đó, ông cho rằng cần phải thay đổi cách tư duy. Quản lý kinh tế không thể chỉ dựa vào mệnh lệnh hành chính mà phải tạo điều kiện cho sản xuất phát triển. Các cơ sở cần có quyền chủ động hơn, người lao động cần có động lực và những sáng kiến có hiệu quả cần được khuyến khích.

Võ Văn Kiệt không xem những khó khăn đó chỉ là vấn đề riêng của một thành phố. Ông nhìn chúng như những vấn đề cần được tổng kết để tìm ra hướng đi cho cả nước. Chính vì vậy, ông thường quan tâm đến việc tổng kết thực tiễn và đưa những kinh nghiệm từ cơ sở ra thảo luận.

Tinh thần đó phù hợp với yêu cầu đổi mới đang ngày càng trở nên cấp thiết. Những năm đầu thập niên 1980, nhiều địa phương và cơ sở sản xuất cũng tìm cách tháo gỡ những rào cản trong thực tế. Những cách làm mới từng bước xuất hiện, tạo thêm cơ sở thực tiễn cho quá trình đổi mới sau này.

Đối với Võ Văn Kiệt, đổi mới không phải là một khẩu hiệu trừu tượng. Đổi mới trước hết phải giải quyết được những vấn đề cụ thể của người dân và sản xuất. Một chính sách tốt phải tạo ra kết quả tốt trong đời sống.

Tư duy ấy trở thành một trong những nét nổi bật trong sự nghiệp của ông. Từ kinh nghiệm tại Thành phố Hồ Chí Minh, Võ Văn Kiệt ngày càng thể hiện rõ hình ảnh một nhà lãnh đạo coi trọng thực tiễn, dám nhìn nhận những bất cập và tìm kiếm giải pháp mới.