NHỮNG TRANG GIẤY KHÔNG NGỦ QUÊN

ánh, những con số và những địa điểm, bất ngờ xuất hiện những câu thơ dành cho một người bạn đã hy sinh. Lúc ấy, tôi chợt hiểu rằng chiến tranh, nếu chỉ nhìn qua những trang sách lịch sử, đôi khi có thể trở thành những con số và mốc thời gian. Nhưng với người trong cuộc, chiến tranh có tên của từng người. Có người đồng đội từng đi cùng mình, có người đã từng chia sẻ với mình những ngày gian khổ, có người từng đứng ngay bên cạnh mình, nhưng rồi một ngày không còn nữa. Và có lẽ Hân không chỉ là một cái tên trong cuốn nhật ký. Hân là một phần tuổi trẻ của ông Quang.

Điều làm tôi suy nghĩ nhiều nhất là: tại sao sau hơn nửa thế kỷ, ông vẫn giữ cuốn sổ ấy? Có thể vì trong đó có những trận đánh mà ông từng tham gia, có những ngày tháng ông đã trải qua, có những người đồng đội mà ông không muốn quên. Nhưng tôi nghĩ còn một lý do khác. Đó là bởi có những ký ức, nếu không được giữ lại, theo thời gian sẽ dần biến mất. Cuốn nhật ký đã giữ lại một phần ký ức ấy. Nó giữ lại những ngày tháng mà thế hệ của ông đã sống bằng một tuổi trẻ rất khác với chúng tôi.

Tôi sinh ra khi chiến tranh đã lùi xa. Tôi chưa từng nghe tiếng súng giữa một trận đánh, chưa từng hành quân trong đêm và cũng chưa từng phải tự hỏi liệu ngày mai mình còn được gặp lại người bạn đang đứng bên cạnh hay không. Tuổi trẻ của tôi là giảng đường, sách vở, những buổi học, những buổi đi chơi cùng gia đình, bạn bè, những hoạt động của trường và những dự định cho tương lai. Có những lúc tôi thấy việc học thật mệt. Có những ngày tôi loay hoay vì chưa biết mình sẽ trở thành người như thế nào sau khi tốt nghiệp. Đôi khi tôi cũng buồn vì một bài kiểm tra chưa đạt như mong muốn, hoặc thấy áp lực trước những lựa chọn của tuổi trẻ. Nhưng rồi khi đọc câu chuyện về cuốn nhật ký của ông Quang, tôi chợt nghĩ: những điều bình thường ấy của mình hôm nay thật ra là một điều rất đáng quý. Tôi được đi học, được ngồi trong giảng đường, được nghĩ về nghề nghiệp mình muốn theo đuổi, được sống bên gia đình và bạn bè, được lo lắng về tương lai thay vì lo lắng liệu ngày mai mình có còn sống hay không.

Bởi đã từng có một thế hệ phải dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho chiến tranh. Có người trở về với những ký ức không thể nào quên, có người trở về cùng những vết thương, và cũng có những người như Hân, mãi mãi nằm lại ở tuổi thanh xuân. Tôi thích nhất ở câu chuyện này là ông Quang không bắt đầu cuốn nhật ký với suy nghĩ mình đang viết nên một điều gì lớn lao. Ông chỉ ghi lại những gì mình chứng kiến: một trận đánh, một địa điểm, một ngày tháng, một người đồng đội. Nhưng thời gian đã làm những dòng ghi chép ấy trở thành một thứ có ý nghĩa lớn hơn rất nhiều. Ngày trước, ông viết để lưu lại những gì đơn vị đã trải qua. Hôm nay, chúng tôi đọc lại để hiểu hơn về những con người đã đi qua chiến tranh. Và có lẽ đó chính là cách ký ức được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Sau ngày đất nước thống nhất, hành trình của người lính ấy vẫn chưa kết thúc. Tháng 2/1976, ông cùng Trung đoàn 94 hành quân lên Tây Nguyên và tiếp tục chiến đấu trên chiến trường Campuchia cho đến năm 1979. Nhưng khi nhắc đến ông hôm nay, điều khiến tôi nhớ nhất không phải là những chức vụ hay những trận đánh, mà là một cuốn sổ nhỏ. Một cuốn sổ đã theo ông đi qua chiến tranh và ở lại với ông đến tận hôm nay.

Chùm ảnh tư liệu

1 / 3

Ảnh tư liệu của bài viết.

Tôi từng nghĩ lịch sử là những gì nằm trong sách giáo khoa, là những ngày tháng cần nhớ, là những sự kiện cần học. Nhưng câu chuyện về cuốn nhật ký đã khiến tôi nghĩ khác. Lịch sử cũng có thể là một cuốn sổ cũ nằm trong căn nhà của một người cựu chiến binh, là những bức ảnh đen trắng đã phai màu, là một cái tên được nhắc lại sau hơn nửa thế kỷ, là những câu thơ một người lính viết cho người bạn đã không còn trở về. Và lịch sử cũng có thể bắt đầu từ một câu chuyện rất nhỏ, được một người trẻ ngồi đọc rồi tự hỏi: Nếu mình sống trong những năm tháng ấy, mình sẽ làm gì?

Tôi không biết mình có thể làm được điều gì lớn lao cho quê hương, đất nước. Nhưng là một sinh viên, tôi nghĩ mình có thể bắt đầu bằng những điều gần gũi nhất: học tập nghiêm túc hơn, sống có trách nhiệm hơn, biết trân trọng gia đình, bạn bè và những gì mình đang có. Tôi có thể tìm hiểu lịch sử thay vì chỉ học thuộc lịch sử. Tôi có thể lắng nghe những câu chuyện của thế hệ trước thay vì để những câu chuyện ấy dần chìm vào quên lãng. Tôi nghĩ thế hệ chúng tôi không cần phải sống lại chiến tranh để chứng minh lòng biết ơn. Chúng tôi có một cách khác để tiếp nối: đó là học tập, làm việc, sống tử tế và cố gắng trở thành những người có ích cho gia đình và xã hội. Bởi thế hệ chúng tôi không cần sống lại chiến tranh. Điều chúng tôi cần làm là sống xứng đáng với hòa bình.

Có lẽ một ngày nào đó, cuốn nhật ký của ông Quang sẽ tiếp tục bạc màu. Những trang giấy rồi sẽ cũ hơn nữa. Những người từng trực tiếp viết nên những dòng chữ ấy cũng sẽ lần lượt già đi. Tôi nghĩ điều đáng sợ nhất không phải là những trang giấy cũ đi, mà là một ngày nào đó không còn ai nhớ những cái tên được viết trên đó. Vì vậy, tôi muốn câu chuyện này được kể lại. Không phải để nhắc lại một chiến thắng bằng những con số, cũng không phải để biến những năm tháng chiến tranh thành một bài học khô cứng, mà để nhớ đến những con người đã từng sống, từng yêu thương, từng chiến đấu và có người đã hy sinh trong những năm tháng ấy.

Ngày trước, ông Quang viết xuống những dòng nhật ký giữa những ngày lửa đạn mà có lẽ không nghĩ rằng hơn năm mươi năm sau, một sinh viên như tôi sẽ đọc và suy nghĩ về chúng. Còn hôm nay, khi khép lại câu chuyện này, tôi hiểu rằng mình không chỉ vừa đọc một cuốn nhật ký. Tôi vừa chạm vào một phần tuổi trẻ của một thế hệ, một tuổi trẻ đã đi qua chiến tranh để chúng tôi có một tuổi trẻ được sống trong hòa bình. Và nếu cuốn nhật ký ấy từng được viết để giữ lại những trận đánh, thì hôm nay, tôi muốn kể lại câu chuyện của nó để giữ lại những con người phía sau những trận đánh ấy. Bởi có những trang giấy rồi sẽ cũ, nhưng ký ức về những con người đã viết nên chúng thì không nên ngủ quên.