Những trang nhật ký giữa thời hoa lửa

NHỮNG TRANG NHẬT KÝ KHÔNG KHÉP LẠI

“Có những người đã đi qua chiến tranh, nhưng chiến tranh chưa bao giờ thực sự đi qua họ.”

Có những câu chuyện lịch sử chúng ta biết qua những con số, những mốc thời gian và những trang sách. Nhưng cũng có những câu chuyện chỉ thực sự chạm đến trái tim khi lịch sử hiện ra qua cuộc đời của một con người.

Tôi biết đến bác sĩ – liệt sĩ Đặng Thùy Trâm qua những trang nhật ký được viết giữa những năm tháng chiến tranh. Càng đọc, tôi càng nhận ra rằng đằng sau hình ảnh một nữ bác sĩ nơi chiến trường không chỉ là lòng dũng cảm, mà còn có một cô gái trẻ với những ước mơ, tình yêu, nỗi nhớ gia đình và những phút giây yếu lòng rất đỗi con người.

Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 tại Hà Nội. Năm 1966, khi tuổi đời còn rất trẻ, chị tình nguyện vào miền Nam công tác và trở thành bác sĩ phụ trách bệnh xá Đức Phổ, Quảng Ngãi. Đó là những năm tháng chiến tranh vô cùng khốc liệt. Quảng Ngãi khi ấy vừa là một địa bàn chiến đấu quan trọng, vừa chịu nhiều bom đạn và mất mát. Những chiến thắng như Ba Gia ngày 31/5/1965 và Vạn Tường ngày 18/8/1965 đã trở thành những dấu mốc trong lịch sử kháng chiến của địa phương.

Nhưng giữa những trang sử lớn lao ấy, Đặng Thùy Trâm hiện lên trước hết là một con người.

Chị chữa bệnh cho thương binh, chăm sóc những người bị thương và sống giữa thiếu thốn, hiểm nguy. Trong nhật ký, chị không che giấu những cảm xúc rất đời thường. Có lúc chị nhớ mẹ, nhớ gia đình, nhớ những người thân yêu. Có lúc chị buồn, cô đơn và trăn trở trước những mất mát của chiến tranh. Nhưng sau tất cả, chị vẫn lựa chọn ở lại với bệnh nhân, với đồng đội và với mảnh đất mà mình đang chiến đấu.

Điều khiến tôi xúc động nhất là những trang nhật ký ấy không được viết trong một căn phòng yên tĩnh. Chúng được viết giữa chiến trường.

Đó có thể là những dòng chữ được ghi vội sau một ngày cứu chữa thương binh. Đó có thể là những suy nghĩ của một cô gái trẻ khi nghe tiếng bom, khi chứng kiến đồng đội hy sinh hoặc khi nhớ về gia đình. Và cũng chính vì vậy, những trang viết ấy khiến chiến tranh trở nên gần gũi hơn với thế hệ chúng tôi.

Chúng ta thường nói về chiến tranh bằng những từ rất lớn: độc lập, tự do, hy sinh, thống nhất. Nhưng khi đọc nhật ký của Đặng Thùy Trâm, tôi nhận ra rằng những từ ấy được tạo nên từ những điều rất nhỏ: một người mẹ chờ con, một người bạn nhớ bạn, một bác sĩ cố cứu một thương binh, một cô gái trẻ gác lại cuộc sống riêng để đi đến nơi gian khổ nhất.

Đặng Thùy Trâm đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.

Sự hy sinh ấy khiến tôi nhiều lần tự hỏi: Nếu sinh ra trong thời chiến, liệu tôi có đủ can đảm để lựa chọn như chị?

Tôi không biết câu trả lời.

Bởi thế hệ chúng tôi sinh ra khi đất nước đã hòa bình. Chúng tôi được đến trường, được lựa chọn ngành học, được theo đuổi ước mơ và được sống trong những ngày bình yên. Những điều ấy đôi khi bình thường đến mức chúng ta quên rằng đã có biết bao người không kịp tận hưởng cuộc sống mà họ đã góp phần tạo nên.

Quảng Ngãi hôm nay đã khác rất nhiều so với Quảng Ngãi của những năm chiến tranh. Nhưng những địa danh như Vạn Tường, Ba Gia, Sơn Mỹ, Đức Phổ hay những di tích cách mạng vẫn nhắc chúng ta rằng mảnh đất này từng trải qua những năm tháng vô cùng khốc liệt. Theo tài liệu của tỉnh, Quảng Ngãi hiện còn lưu giữ nhiều di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu, trong đó có Khu chứng tích Sơn Mỹ, di tích chiến thắng Vạn Tường, Ba Gia, Địa đạo Đám Toái và Cụm di tích Anh hùng liệt sĩ Đặng Thùy Trâm.

Đứng ở Quảng Ngãi hôm nay, tôi nghĩ về người con gái năm nào đã đi qua những con đường chiến tranh ấy.

Chị không có cơ hội nhìn thấy một Quảng Ngãi thanh bình như hôm nay.

Chị không biết đất nước sẽ đổi thay như thế nào.

Chị cũng không biết những trang nhật ký mình viết trong những ngày gian khổ ấy sẽ trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ sau.

Nhưng có lẽ chính điều đó làm cho câu chuyện của chị trở nên đặc biệt.

Những trang nhật ký không chỉ kể về chiến tranh. Chúng kể về tuổi trẻ.

Một tuổi trẻ đã lựa chọn cống hiến thay vì an toàn. Một tuổi trẻ biết sợ hãi nhưng không bỏ cuộc. Một tuổi trẻ có tình yêu, có ước mơ riêng nhưng sẵn sàng đặt trách nhiệm với quê hương, đất nước lên trên lợi ích của bản thân.

Từ câu chuyện của Đặng Thùy Trâm, tôi hiểu rằng thế hệ trẻ hôm nay không nhất thiết phải làm những điều lớn lao mới có thể tiếp nối thế hệ cha anh.

Chúng tôi có thể bắt đầu bằng việc học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, biết trân trọng hòa bình, biết giữ gìn lịch sử và không thờ ơ trước những giá trị mà cha ông đã đánh đổi bằng tuổi trẻ của mình.

Nếu thế hệ trước dùng tuổi thanh xuân để bảo vệ Tổ quốc thì thế hệ chúng tôi cần dùng tuổi thanh xuân để xây dựng Tổ quốc.

Có thể chúng tôi không nghe tiếng bom như họ từng nghe.

Có thể chúng tôi không phải bước qua những cánh rừng đầy hiểm nguy.

Nhưng chúng tôi vẫn có những lựa chọn của riêng mình mỗi ngày: sống ích kỷ hay sống có trách nhiệm, thờ ơ hay biết quan tâm, lãng quên hay biết ghi nhớ.

Và có lẽ, đó chính là cách thế hệ hôm nay trả lời cho những người đã nằm lại trong “thời hoa lửa”.

Những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm đã khép lại từ rất lâu.

Nhưng câu chuyện mà chúng để lại thì chưa bao giờ khép lại.

Bởi mỗi khi một người trẻ đọc chúng, một ký ức lại được đánh thức.

Mỗi khi chúng ta kể lại câu chuyện ấy, một thế hệ lại được kết nối với một thế hệ.

Và mỗi khi chúng ta sống xứng đáng với hòa bình hôm nay, những hy sinh của ngày hôm qua lại có thêm một ý nghĩa.

Kể lại một câu chuyện – Gìn giữ một ký ức – Tiếp nối một thế hệ.

Đó không chỉ là thông điệp của một cuộc thi.

Đó cũng là lời nhắc nhở dành cho mỗi người trẻ chúng ta.