NHỮNG TRANG NHẬT KÝ KHÔNG KỊP VIẾT

Trong căn nhà nhỏ yên bình ở thôn Thọ Vân hôm nay, ông em vẫn giữ một chiếc ba lô cũ đã sờn quai, bạc màu theo năm tháng. Trong đó không có nhật ký, không có những trang giấy ghi chép về chiến tranh như em từng thấy trong sách. Chỉ có vài kỷ vật lặng lẽ nằm im, như những mảnh ký ức chưa từng được viết thành lời.

Ông bảo, ngày ấy không ai nghĩ đến chuyện viết nhật ký. Không phải vì không muốn ghi lại, mà vì không có thời gian để viết, và cũng không biết ngày mai mình còn sống hay không.

Ông em – Nguyễn Đức Tấng, sinh năm 1954, quê ở thôn Thọ Vân, xã Bắc Thụy Anh, tỉnh Hưng Yên – nhập ngũ khi tuổi đời còn rất trẻ. Tuổi trẻ của ông không bắt đầu bằng những ước mơ riêng tư, mà bằng tiếng gọi lên đường của Tổ quốc. Ông cùng hàng vạn thanh niên khác rời quê hương, mang theo niềm tin giản dị: đi để đất nước được hòa bình.

Những năm tháng trên tuyến đường Trường Sơn, cuộc sống của người lính diễn ra trong nhịp điệu khẩn trương và khắc nghiệt. Ngày nối ngày là hành quân, là mở đường, là vận chuyển, là tránh bom, là sửa đường sau mỗi trận đánh phá ác liệt của kẻ thù. Đêm đến, thay vì ngồi ghi chép suy nghĩ của mình, người lính phải tranh thủ chợp mắt bên vệ đường, dưới tán rừng, hoặc ngay trong hầm trú ẩn tạm bợ.

Ông kể, có những đêm nằm giữa rừng sâu, tiếng bom nổ vọng lại từ xa, đất rung lên từng chập. Trong khoảnh khắc ấy, ông nghĩ đến quê nhà, đến cha mẹ, đến những người thân yêu. Nhưng tất cả chỉ lướt qua rất nhanh, bởi chỉ cần chậm một giây thôi, bom có thể rơi xuống ngay bên cạnh. Giữa chiến tranh, sự sống không cho phép người ta dừng lại để viết.

Nếu có nhật ký, ông nói, có lẽ đó sẽ là những trang ghi đầy mồ hôi, bụi đất và nỗi sợ hãi. Nhưng chiến tranh không cho người lính cơ hội để ghi lại nỗi sợ của mình. Mỗi ngày trôi qua đều là một cuộc thử thách mới, buộc con người phải mạnh mẽ hơn chính mình.

Có lần, ông cùng đơn vị vừa hoàn thành một chuyến vận chuyển thì máy bay địch ập đến. Bom trút xuống dữ dội, con đường vừa đi qua đã biến thành hố sâu chằng chịt. Khi tiếng bom ngớt dần, ông quay lại tìm đồng đội. Có người đã không kịp chạy vào hầm. Họ ra đi lặng lẽ, không kịp nhắn gửi, không kịp để lại một dòng nhật ký cuối cùng.

Những trang nhật ký không kịp viết ấy không chỉ của riêng ông, mà của cả một thế hệ. Một thế hệ người lính ra đi với balô nhẹ tênh, mang theo lòng yêu nước nặng trĩu, nhưng không mang theo giấy bút để ghi lại cuộc đời mình. Bởi trong chiến tranh, sự sống được đặt lên trước tất cả.

Ông bảo, nếu có viết, ông cũng không biết viết cho ai đọc. Viết cho gia đình thì sợ họ lo lắng. Viết cho bản thân thì chưa chắc còn ngày trở về để đọc lại. Vì thế, những suy nghĩ, cảm xúc của người lính ngày ấy đều được cất giữ trong tim, trong ký ức, chứ không nằm trên giấy.

Nhiều năm sau, khi hòa bình lập lại, ông trở về quê hương. Cuộc sống đời thường cuốn ông vào những lo toan mới. Những trang nhật ký tưởng như có thể viết lúc ấy, lại một lần nữa bị bỏ quên. Chiến tranh lùi xa, nhưng ký ức vẫn ở lại, âm thầm và dai dẳng.

Có những đêm, ông giật mình tỉnh giấc vì một giấc mơ cũ. Trong mơ, ông lại thấy mình đang chạy giữa rừng, nghe tiếng bom rơi, tiếng động cơ xe gầm lên trong bóng tối. Những hình ảnh ấy hiện lên rõ ràng hơn bất cứ dòng chữ nào. Ông không cần nhật ký để nhớ, bởi chiến tranh đã khắc sâu vào tâm trí ông bằng những vết hằn không thể xóa.

Nghe ông kể chuyện, em mới hiểu rằng không phải mọi lịch sử đều được ghi lại bằng giấy bút. Có những lịch sử được viết bằng máu, bằng nước mắt và bằng sự hi sinh thầm lặng của những con người bình dị. Những trang nhật ký không kịp viết ấy chính là khoảng trống mà chiến tranh để lại – khoảng trống không thể lấp đầy bằng lời.

Ngày hôm nay, khi cầm trên tay cuốn vở trắng tinh, em mới cảm nhận rõ hơn giá trị của việc được sống và được viết. Được viết ra suy nghĩ của mình, được ghi lại những ngày bình yên, đó là điều mà thế hệ ông em đã không có trong những năm tháng chiến tranh.

Những trang nhật ký không kịp viết không nằm trong sách, không nằm trong bảo tàng, mà nằm trong ký ức của những nhân chứng lịch sử như ông. Và chính qua lời kể của ông, em hiểu rằng trách nhiệm của thế hệ hôm nay là ghi nhớ, trân trọng và kể lại, để những trang nhật ký dang dở ấy không bị lãng quên theo thời gian.