NHỮNG TRANG SÁCH BÍ MẬT DƯỚI ÁNH TRĂNG

Cuối năm 1929, tại làng Niêm Phò (Thừa Thiên Huế), đồng chí Nguyễn Vịnh (Nguyễn Chí Thanh) cùng nhóm thanh niên trong làng thường tập hợp bí mật để tìm đọc những cuốn sách, tờ báo tiến bộ được cán bộ cách mạng gửi về. Do bị chính quyền phong kiến địa phương theo dõi gắt gao, họ không thể hội họp ban ngày.

Cứ đến đêm trăng sáng, anh lại cùng các bạn trèo lên chòi canh ruộng hoặc nấp sau những bụi tre già để cùng nhau đọc và tranh luận về những điều mới lạ. Những trang sách mỏng, những tờ báo đã cũ nhưng chứa đựng những tư tưởng tiến bộ đã mở ra trước mắt họ một thế giới hoàn toàn khác. Qua từng câu chuyện về phong trào đấu tranh của công nhân, nông dân và các dân tộc bị áp bức, những người thanh niên làng quê dần hiểu rằng cảnh nghèo đói, áp bức và thân phận mất nước không phải là điều tất yếu mà dân tộc phải cam chịu.

Nguyễn Vịnh đặc biệt chăm chú lắng nghe. Có những đêm, sau khi mọi người đã đọc xong, anh vẫn ngồi bên ngọn đèn dầu leo lét, suy nghĩ rất lâu về những điều vừa được nghe. Anh đặt ra nhiều câu hỏi: Vì sao đất nước mình giàu đẹp mà người dân lại phải chịu cảnh lầm than? Vì sao người nông dân quanh năm làm lụng trên chính mảnh ruộng của mình nhưng vẫn nghèo đói? Và muốn thay đổi cuộc sống ấy thì những người trẻ tuổi phải làm gì?

Những cuộc trò chuyện ban đầu còn vụng về, đôi khi chỉ là những lời tâm sự giữa những người cùng cảnh ngộ. Nhưng qua từng đêm, nhận thức của họ ngày càng rõ hơn. Từ chuyện làng quê, họ nói đến vận mệnh đất nước; từ nỗi khổ của người nông dân, họ liên hệ đến cuộc đấu tranh của những người lao động ở nhiều nơi trên thế giới. Những trang sách trở thành chiếc cầu nối đưa họ đến với những tư tưởng cách mạng mới mẻ.

Để tránh sự chú ý, mỗi lần tụ họp, nhóm thanh niên đều hết sức thận trọng. Người đến trước quan sát đường làng, người đến sau mang theo sách báo được bọc kín. Khi nghe tiếng động lạ hoặc phát hiện người khả nghi, mọi người lập tức giấu tài liệu và tản ra như chưa từng gặp nhau. Có khi cuộc đọc sách chỉ kéo dài trong chốc lát, nhưng những điều thu nhận được lại được họ ghi nhớ và tiếp tục trao đổi trong những lần gặp sau.

Đối với Nguyễn Vịnh, những đêm ấy không chỉ là những buổi đọc sách đơn thuần. Đó còn là quá trình tự học, tự rèn luyện và thức tỉnh lý tưởng. Anh bắt đầu hiểu rằng muốn cứu nước không thể chỉ dựa vào lòng yêu nước tự phát, mà cần có tổ chức, có đường lối và sự đoàn kết của đông đảo quần chúng nhân dân. Từ một thanh niên nông dân giàu lòng yêu quê hương, Nguyễn Vịnh từng bước tìm đến con đường cách mạng.

Mỗi khi ánh trăng khuất dần sau rặng tre, tiếng gà đầu xóm bắt đầu vang lên, những người thanh niên lại lặng lẽ trở về nhà. Không ai biết rằng trong những căn nhà bình dị ấy, một thế hệ trẻ đang âm thầm thay đổi nhận thức của mình. Những cuốn sách nhỏ bé tưởng như vô danh đã gieo vào lòng họ những hạt giống đầu tiên của lý tưởng cách mạng.

Chính những đêm đọc sách bí mật dưới ánh trăng ấy đã góp phần thắp lên ngọn lửa nhiệt huyết trong tâm hồn Nguyễn Vịnh. Ngọn lửa ấy ngày càng lớn, thôi thúc anh bước ra khỏi cuộc sống bình dị của một người thanh niên nông thôn để dấn thân vào con đường đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc. Từ những trang sách được chuyền tay trong đêm, một lý tưởng lớn dần hình thành; từ những cuộc gặp gỡ âm thầm giữa làng quê, một người chiến sĩ cách mạng kiên trung từng bước trưởng thành.

Câu chuyện về những đêm trăng ở Niêm Phò vì thế không chỉ gợi nhớ một chặng đường tuổi trẻ của Nguyễn Chí Thanh, mà còn cho thấy sức mạnh của tri thức và lý tưởng đối với một thế hệ thanh niên Việt Nam trong những năm đất nước chìm trong cảnh mất nước. Có những cuộc đời lớn lao bắt đầu từ những điều rất giản dị: một cuốn sách, một cuộc trò chuyện, một ánh trăng và một khát vọng cháy bỏng muốn làm điều có ích cho quê hương, đất nước.