NHỮNG TRANG SỬ HÀO HÙNG: ĐÔ ĐỐC ĐẶNG TIẾN ĐÔNG – DANH TƯỚNG TÂY SƠN XUẤT CHÚNG, NGƯỜI LẬP NÊN KỲ TÍCH ĐẠI PHÁ ĐỒN KHƯƠNG THƯỢNG – ĐỐNG ĐA NĂM KỶ DẬU 1789

Trong trang sử vàng đại phá 29 vạn quân Mãn Thanh mùa xuân Kỷ Dậu (1789) dưới sự lãnh đạo thiên tài của Hoàng đế Quang Trung – Nguyễn Huệ, bên cạnh chiến thắng hiển hách tại Ngọc Hồi, kỳ tích tiêu diệt đồn Khương Thượng và giải phóng Thăng Long gắn liền với tài thao lược của danh tướng Đô đốc Đặng Tiến Đông (1738 – 1804, còn gọi là Đặng Tiến Giản, tước Đông Lĩnh hầu). Ông là đại diện kiệt xuất cho tầng lớp danh gia vọng tộc Bắc Hà sớm nhận rõ thời thế,dốc trọn lòng theo nghĩa quân Tây Sơn phò tá bậc minh quân cứu nước.

• Dòng dõi vọng tộc Lương Xá và nhãn quan thời thế sáng suốt:

Sinh ra tại làng Lương Xá, huyện Chương Đức, phủ Ứng Thiên (nay thuộc xã Lam Điền, huyện Chương Mỹ, Hà Nội), Đặng Tiến Đông xuất thân từ dòng họ Đặng Lương Xá – một vọng tộc công thần hiển hách đời đời phụng sự chúa Trịnh. Khi cơ nghiệp họ Trịnh sụp đổ và triều chính Lê - Trịnh lâm vào cảnh rệu rã, mục nát, ông không cam chịu bảo thủ ôm giữ trật tự cũ mà quyết định vượt đèo Hải Vân vào Nam tìm gặp người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ. Nhận rõ tài năng và khí phách của ông, Nguyễn Huệ đã trọng dụng, phong chức Đô đốc và trao trọn niềm tin cậy.

Trong chiến dịch thần tốc giải phóng Thăng Long Tết Kỷ Dậu 1789, Đô đốc Đặng Tiến Đông được Hoàng đế Quang Trung tin tưởng giao chỉ huy đạo quân thứ ba – mũi tiến công chiến lược vu hồi đánh bọc phía Tây Nam thành Thăng Long.

Rạng sáng mồng 5 Tết, đạo quân của Đô đốc Đặng Tiến Đông kết hợp cùng nhân dân địa phương bất ngờ tập kích dũng mãnh vào đồn Khương Thượng (khu vực Đống Đa, Hà Nội ngày nay). Bằng cách dùng "rồng lửa" (bện rơm khô tẩm dầu đốt sáng rực) cùng thế trận bão táp, nghĩa quân đã thiêu rụi toàn bộ doanh trại địch. Chủ tướng giặc là Sầm Nghi Đống khiếp sợ đến mức phải thắt cổ tự vẫn trên núi Loa (gần chùa Bộc).

Chiến thắng oanh liệt tại đồn Khương Thượng đã bẻ gãy mắt xích phòng thủ kiên cố nhất của địch từ phía Nam, mở toang cửa ngõ cho đại quân Tây Sơn ùa vào giải phóng Thăng Long. Thắng lợi giòn giã này đã khiến Tổng đốc Tôn Sĩ Nghị hoảng hốt không kịp mặc giáp, cùng tàn quân tranh nhau tháo chạy qua cầu phao sông Hồng, làm cầu đứt,quân giặc chết đuối tắc cả khúc sông. Trưa mồng 5 Tết Kỷ Dậu, Đô đốc Đặng Tiến Đông cùng các cánh quân hiên ngang tiến vào kinh thành, nghênh đón Hoàng đế Quang Trung với tấm áo ngự bào sém đen thuốc súng giữa muôn vàn tiếng reo hò của nhân dân Thăng Long.

Sau toàn thắng, ông được Hoàng đế Quang Trung phong thưởng tước vị cao quý, giao trọng trách trông coi phủ thành Thăng Long và trấn thủ các địa bàn xung yếu. Không chỉ là một vị tướng tài ba nơi chiến trận, ông còn dốc tâm bảo tồn và trùng tu nhiều di tích lịch sử văn hóa lớn, tiêu biểu là việc đứng ra tôn tạo chùa Trăm Gian (Chương Mỹ, Hà Nội) – nơi hiện nay vẫn lưu giữ pho tượng thờ cùng nhiều văn bia ghi nhớ công đức của ông.

Cả cuộc đời của Đô đốc Đặng Tiến Đông là tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước nồng nàn, tư duy thức thời và tài thao lược xuất quỷ nhập thần. Tên tuổi của ông đã tạc vào đài bia lịch sử dân tộc như một biểu tượng chói lọi của mùa xuân Kỷ Dậu 1789 bất hủ.

Tên tuổi của Đô đốc Đặng Tiến Đông ngày nay được trang trọng đặt cho các tuyến phố lớn tại Thủ đô Hà Nội (ngay sát di tích Gò Đống Đa lịch sử), Thành phố Hồ Chí Minh và nhiều địa phương, mãi nhắc nhở các thế hệ mai sau về hào khí quật cường của triều đại Tây Sơn.