NHỮNG TRANG SỬ HÀO HÙNG: HỌA SĨ - LIỆT SĨ TÔ NGỌC VÂN – CÂY CỌ BẬC THẦY CỦA HỘI HỌA VIỆT NAM, NGƯỜI NGHỆ SĨ ANH HÙNG DÂNG TRỌN MÁU XƯƠNG CHO CHIẾN DỊCH ĐIỆN BIÊN PHỦ

Bậc thầy hội họa sơn dầu với những kiệt tác bất hủ thời tiền chiến:

Sinh ra tại làng Xuân Cầu, xã Nghĩa Trụ, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên và lớn lên tại Hà Nội, Tô Ngọc Vân tốt nghiệp thủ khoa khóa II Trường Mỹ thuật Đông Dương (1931). Bằng tài năng thiên bẩm và tư duy thẩm mỹ bậc thầy, ông đã sáng tạo nên những kiệt tác sơn dầu kinh điển của mỹ thuật Việt Nam như "Thiếu nữ bên hoa huệ", "Hai thiếu nữ và em bé", "Buổi trưa"... Những bức họa ấy đã trở thành chuẩn mực nghệ thuật, khắc họa vẻ đẹp thanh tao, đài các và chiều sâu tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam thế kỷ XX.

Từ bỏ phồn hoa, dấn thân vào cội nguồn nhân dân và kháng chiến:

Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công và Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, họa sĩ Tô Ngọc Vân đã gác lại cuộc sống êm ấm nơi đô thị để cùng đoàn văn nghệ sĩ lên chiến khu Việt Bắc gian khổ. Ông thấu suốt quan điểm của Bác: "Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy". Từ thế giới lãng mạn cung đình, ông đưa ngòi cọ hòa mình vào đời sống lam lũ, quật cường của anh vệ quốc quân, bà mẹ nông dân, chị dân công hỏa tuyến qua các tác phẩm lay động như "Bác Hồ làm việc tại Bắc Bộ Phủ", "Nghỉ chân bên đồi", ký họa "Hà Nội vùng đứng lên"...

Người thầy đặt nền móng đào tạo thế hệ họa sĩ cách mạng:

Giữa rừng thiêng đại ngàn Việt Bắc thiếu thốn đủ bề, ông đảm nhiệm trọng trách Hiệu trưởng Trường Mỹ thuật Việt Nam (thành lập trong kháng chiến). Thầy Tô Ngọc Vân không chỉ truyền dạy kỹ thuật tạo hình mà còn truyền lửa lý tưởng yêu nước, hướng học trò đi sâu vào đời sống thực tiễn kháng chiến, đào tạo nên thế hệ vàng các họa sĩ cách mạng đầu tiên phụng sự Tổ quốc.

Ngã xuống nơi cửa ngõ chiến trường Điện Biên Phủ:

Mùa xuân năm 1954, bước vào Chiến dịch Điện Biên Phủ ác liệt, bất chấp bom đạn rình rập ngày đêm, họa sĩ Tô Ngọc Vân đã khoác ba lô, kẹp bảng vẽ trực tiếp cùng đoàn quân hành quân lên tuyến lửa Tây Bắc. Ông cặm cụi ghi lại từng khoảnh khắc hào hùng của bộ đội kéo pháo, dân công mở đường qua hàng trăm bức ký họa lịch sử vô giá.

Ngày 17/6/1954 – chỉ ít lâu sau ngày tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ thất thủ, khi đang trên đường trở về từ chiến trường lửa đạn, ông đã trúng bom máy bay giặc và anh dũng hy sinh dưới chân đèo Lũng Lô (Yên Bái). Sự hy sinh của ông khi đang ở độ chín nhất của tài năng đã để lại nỗi tiếc thương vô hạn cho nền nghệ thuật và cách mạng nước nhà.

Cả cuộc đời danh họa Tô Ngọc Vân là bài ca bi tráng về sự gắn kết máu thịt giữa Nghệ thuật và Tổ quốc, giữa Bút vẽ và Chiến hào. Ghi nhận công lao đặc biệt xuất sắc của ông, Đảng và Nhà nước đã truy tặng danh hiệu Liệt sĩ, Huân chương Độc lập hạng Nhất và trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật ngay đợt đầu tiên (năm 1996).

Tên tuổi của họa sĩ - liệt sĩ Tô Ngọc Vân ngày nay được trân trọng đặt cho các tuyến phố đẹp tại Thủ đô Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và nhiều địa phương, như một biểu tượng bất tử về người chiến sĩ cầm cọ hiến dâng cả đời mình cho mùa xuân độc lập của non sông.