Những tri kỷ giữa vũng lầy Sài Gòn

Vào đầu những năm 1960, Đại tá Phạm Ngọc Thảo là "ngôi sao chính trị" lừng lẫy, đạo diễn liên tiếp các cuộc đảo chính lật đổ chính quyền Sài Gòn. Còn Phạm Xuân Ẩn là một nhà báo xuất chúng, người có thể "đọc vị" mọi diễn biến chính trị.

Ngồi tại trung tâm Sài Gòn, hai ông thường xuyên tranh luận nảy lửa về quân sự và chính trị. Khi thấy Phạm Ngọc Thảo lao vào các cuộc đảo chính đầy mạo hiểm, Phạm Xuân Ẩn vì muốn bảo vệ đồng chí (dù chưa thể khẳng định 100% Thảo là người của ta) đã thẳng thắn đưa ra lời khuyên ngăn đầy ẩn ý.

Sau này, khi nhớ lại những buổi cà phê cân não đó, Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn đã để lại một câu nói nổi tiếng thể hiện sự tôn trọng tuyệt đối dành cho tư duy của Phạm Ngọc Thảo:

"Anh Thảo là một người cực kỳ thông minh. Ở Sài Gòn lúc đó, không ai hiểu sâu sắc về bản chất của chế độ Ngô Đình Diệm và quân đội Cộng hòa hơn anh ấy. Giữa lúc ai cũng mơ hồ, anh Thảo đã nhìn thấy trước sự sụp đổ của họ."

Năm 1965, sau cuộc đảo chính bất thành chống lại Nguyễn Văn Thiệu, Đại tá Phạm Ngọc Thảo bị kết án tử hình vắng mặt và bị săn lùng gắt gao. Giữa lúc nguy hiểm bủa vây, ông vẫn bí mật hẹn gặp Phạm Xuân Ẩn.

Nhìn thấy người bạn của mình gầy rộc nhưng ánh mắt vẫn rực cháy quyết tâm, Phạm Xuân Ẩn vô cùng lo lắng. Ông hiểu rằng nếu Phạm Ngọc Thảo tiếp tục ở lại Sài Gòn thì cái chết là điều khó tránh khỏi. Bằng sự nhạy bén của một nhà tình báo, ông Ẩn đã khuyên bạn nên rút lui ngay lập tức về vùng giải phóng.

Thế nhưng, Phạm Ngọc Thảo đã từ chối vì muốn hoàn thành nốt nhiệm vụ phân hóa hàng ngũ địch. Không lâu sau cuộc gặp đó, Phạm Ngọc Thảo bị mật vụ bắt giữ tại Hố Nai và bị tra tấn dã man cho đến khi anh dũng hy sinh.

Cái chết của Phạm Ngọc Thảo đã để lại một vết thương lòng sâu sắc đối với Phạm Xuân Ẩn. Ông cay đắng chia sẻ về sự liều lĩnh và quả cảm của bạn mình:

"Anh Thảo hy sinh vì anh ấy quá dũng cảm và quá tin vào khả năng xoay chuyển cục diện của mình. Anh ấy thích lao vào giữa hiểm nguy như một con mãnh hổ, nhưng chính trường Sài Gòn lúc đó là một đầm lầy đầy rắn độc."

Sau năm 1975, khi thân phận điệp viên chiến lược của cả hai người được công khai, Phạm Xuân Ẩn mới có thể danh chính ngôn thuận đến thắp nén nhang cho người bạn tri kỷ. Khi một số nhà nghiên cứu phương Tây và cả những người ở chế độ cũ hoài nghi về vai trò thực sự của Phạm Ngọc Thảo, cho rằng ông Thảo chỉ là một kẻ cơ hội thích đảo chính, Phạm Xuân Ẩn đã lên tiếng đanh thép để bảo vệ danh dự cho đồng chí:

"Người ta nói anh Thảo làm đảo chính vì quyền lực, nhưng họ không hiểu gì cả. Tất cả những cuộc đảo chính của anh ấy đều nhằm một mục đích duy nhất: Làm suy yếu và hỗn loạn bộ máy đầu não của chính quyền Sài Gòn, tạo thời cơ cho quân giải phóng. Anh ấy đã hy sinh hạnh phúc, danh dự và cả mạng sống của mình cho lý tưởng đó."