Những vần thơ qua cửa ngục

Tháng 8 năm 1942, Hồ Chí Minh sang Trung Quốc công tác nhằm tranh thủ sự ủng hộ từ bên ngoài. Trên đường đi, Người bị chính quyền Quốc dân Đảng bắt giữ. Chuyến công tác chuyển thành hơn một năm bị giam cầm, chuyển từ nhà lao này sang nhà lao khác tại Quảng Tây.

Trong hoàn cảnh ấy, Người viết những bài thơ bằng chữ Hán, hợp thành Nhật ký trong tù. Những trang thơ ghi lại cảnh bị giải đi, sinh hoạt trong nhà giam và những điều Người nhìn thấy, nghe thấy. Đời sống khắc nghiệt đi vào thơ cùng một cách quan sát không buông xuôi trước hoàn cảnh.

Biên niên của Bảo tàng Hồ Chí Minh ghi nhận ngay trong thời gian bị giam ở Tĩnh Tây, Người đã sáng tác nhiều bài đầu tiên của tập thơ. Viết trở thành một hoạt động vẫn được duy trì giữa thiếu thốn và sự ngăn cách với công việc cách mạng bên ngoài.

Ngày nay, tập bản thảo được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Đọc những trang viết ấy, người đọc có thể nhận ra rằng một hồ sơ giam giữ chỉ cho biết nơi chốn và thời gian, còn tác phẩm giúp tiếp cận đời sống tinh thần của người bị giam. Những vần thơ đã đi qua cửa ngục, giữ lại tiếng nói của một con người không để hoàn cảnh tước mất khả năng suy nghĩ và cảm nhận.