NHỮNG VẾT ĐẠN TRÊN CÁNH CỬA

Mẹ Việt Nam Anh hùng Nhữ Thị Oản và câu chuyện về ký ức của một gia đình, một địa phương

Đoàn viên, thanh niên tìm hiểu chứng tích tại ngôi nhà kháng chiến gắn với Mẹ Việt Nam Anh hùng Nhữ Thị Oản. Ảnh: An ninh Hải Phòng.

Trong một căn nhà ở Hải Phòng, có một cánh cửa mang trên mình những vết đạn. Với người ngoài, đó có thể chỉ là một hiện vật cũ. Nhưng với những người hiểu câu chuyện phía sau, cánh cửa ấy là một nhân chứng im lặng của chiến tranh.

Đó là ngôi nhà kháng chiến gắn với Mẹ Việt Nam Anh hùng Nhữ Thị Oản. Theo thông tin được An ninh Hải Phòng ghi lại, căn nhà còn in hằn những vết đạn của trận thảm sát năm 1952, khi quân Pháp xả súng vào hội nghị phụ nữ xã, khiến 13 người thương vong, trong đó có ba người con của cụ Oản.

Ngày nay, khi đoàn viên, thanh niên tìm về nơi ấy, họ không chỉ đến để tham quan. Họ đứng trước một chứng tích và cố hình dung một điều rất khó: một căn nhà bình thường đã từng chứng kiến những mất mát khủng khiếp đến mức nào.

Điều khiến câu chuyện này ám ảnh là sự gần gũi của nó. Chiến tranh không phải lúc nào cũng diễn ra ở những chiến trường xa xôi. Nó có thể bước vào một ngôi nhà, một con đường, một cuộc họp của người dân. Những người có mặt khi ấy có thể là mẹ, là chị, là những người phụ nữ đang cùng nhau bàn việc của cộng đồng.

Ba người con của cụ Oản đã mất trong biến cố ấy. Một người mẹ phải sống tiếp với khoảng trống không gì có thể lấp đầy. Nhưng câu chuyện của cụ không kết thúc ở mất mát. Nó trở thành một phần của ký ức địa phương và được thế hệ sau tìm đến để lắng nghe.

Khi đoàn viên đứng trước những vết đạn trên cánh cửa, có lẽ không cần những lời quá lớn lao. Chỉ một phút im lặng cũng đủ để người ta hiểu rằng hòa bình có giá của nó. Những gì hôm nay chúng ta gọi là bình yên từng là ước mơ của rất nhiều người.

Câu chuyện về Mẹ Việt Nam Anh hùng Nhữ Thị Oản cũng nhắc chúng ta rằng khi nói về lịch sử, đừng chỉ nhớ đến những trận đánh và những người cầm súng. Ở phía sau chiến tranh là phụ nữ, trẻ em, gia đình và cộng đồng. Có những người trực tiếp chiến đấu, có những người che chở, nuôi giấu, giữ gìn cơ sở; có những người hy sinh trong những cuộc đàn áp mà tên tuổi không phải lúc nào cũng xuất hiện trong những trang sử phổ biến.

Vì vậy, lưu giữ ký ức địa phương có ý nghĩa rất lớn. Một địa chỉ, một cánh cửa, một bức ảnh hay lời kể của một người cháu có thể giúp một câu chuyện tưởng như nhỏ bé trở thành bài học lịch sử sống động.

Thế hệ trẻ hôm nay có thể bắt đầu từ những việc rất đơn giản: hỏi ông bà về những năm tháng họ từng sống; lưu lại những bức ảnh cũ của gia đình; tìm hiểu một nghĩa trang, một di tích hay một nhân vật lịch sử ở chính nơi mình đang sống. Rất nhiều câu chuyện không nằm trên Internet, nhưng vẫn còn trong trí nhớ của một người cao tuổi.

Đối với những bạn trẻ có khả năng công nghệ, trách nhiệm ấy càng mở rộng. Một người biết dựng video có thể làm phim ngắn về nhân chứng. Một người biết thiết kế có thể tạo infographic. Một người biết viết có thể biến lời kể thành bài ký sự. Một người biết lập trình có thể xây dựng bản đồ ký ức.

Nhưng phải nhớ rằng lan tỏa lịch sử cũng là một trách nhiệm. Khi sử dụng hình ảnh, cần tôn trọng nguồn và quyền của nhân vật. Khi kể lại sự kiện, cần kiểm chứng. Khi nói về mất mát, cần giữ sự chừng mực. Một sản phẩm lịch sử tốt không chỉ hay mà còn phải đúng và có nhân văn.

Có thể cụ Oản và những người phụ nữ năm xưa không bao giờ nghĩ rằng nhiều thập kỷ sau, những người trẻ sẽ đứng trước căn nhà của mình để lắng nghe. Nhưng chính cuộc gặp giữa quá khứ và hiện tại ấy cho thấy ký ức chỉ thật sự sống khi có người tiếp nhận.

Những vết đạn trên cánh cửa đã im tiếng từ lâu. Nhưng chúng vẫn nói. Chúng kể về một thời đất nước chưa có bình yên. Và thế hệ trẻ hôm nay, khi đứng trước những dấu tích ấy, không chỉ nên cúi đầu tri ân mà còn phải tự hỏi: mình sẽ làm gì để hòa bình được giữ gìn, để đất nước ngày càng tốt đẹp và để những hy sinh ấy không trở nên vô nghĩa?

Nguồn tham khảo

·      An ninh Hải Phòng, “Quốc khánh 2/9: Khi ‘Câu chuyện thời hoa lửa’ truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ”, 01/09/2025.

·      https://www.anhp.vn/quoc-khanh-29-khi-cau-chuyen-thoi-hoa-lua-truyen-cam-hung-cho-the-he-tre-d69343.html