NHỮNG VẾT THƯƠNG CHƯA KHÉP LẠI
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng có những ký ức vẫn không thể dễ dàng ngủ yên dưới lớp bụi thời gian. Ở những làng quê miền Trung Việt Nam từng đi qua chiến tranh, ký ức về những người dân vô tội bị sát hại vẫn được truyền lại qua nhiều thế hệ như một nỗi đau chưa thể gọi tên trọn vẹn. Trong giai đoạn 1964–1973, Hàn Quốc dưới thời Tổng thống Park Chung-hee đã đưa lực lượng quân sự quy mô lớn sang miền Nam Việt Nam để tham chiến cùng quân đội Mỹ. Những đơn vị như Sư đoàn Thủ đô, thường được gọi là Sư đoàn Mãnh Hổ, và Lữ đoàn Thủy quân lục chiến số 2, thường được biết đến với tên Lữ đoàn Rồng Xanh, hoạt động tại nhiều địa bàn miền Trung. Trong quá trình chiến tranh, đã xảy ra nhiều vụ sát hại dân thường mà đến nay vẫn là những trang đau thương trong ký ức của người Việt Nam. Đằng sau những con số của một cuộc chiến luôn là những con người cụ thể: những người cha, người mẹ, những cụ già, phụ nữ và trẻ em vốn không phải là những người cầm súng, nhưng lại phải hứng chịu hậu quả khủng khiếp của chiến tranh.
Trong số những địa danh gắn với ký ức đau thương ấy có Hà My ở Quảng Nam và Diên Niên – Phước Bình ở Quảng Ngãi. Những gì xảy ra tại các địa phương này đã để lại những mất mát sâu sắc đối với cộng đồng dân cư. Nhiều năm sau chiến tranh, những người sống sót vẫn mang theo ký ức về người thân đã mất và những gì họ từng chứng kiến. Có những ngôi làng mất đi nhiều người chỉ trong một ngày; có những gia đình không còn đủ người để kể lại câu chuyện của chính mình. Thời gian có thể làm những vết thương trên cơ thể lành lại, nhưng với những người mất người thân, ký ức về một ngày tang tóc đôi khi vẫn nguyên vẹn như mới hôm qua.
Điều đáng chú ý là nhiều thập niên sau chiến tranh, câu chuyện ấy vẫn tiếp tục được đặt ra tại chính Hàn Quốc. Ngày 30/7, các tổ chức dân sự đại diện cho những nạn nhân của các vụ thảm sát dân thường Việt Nam đã gửi hồ sơ tới Ủy ban Sự thật và Hòa giải Hàn Quốc, đề nghị điều tra và làm rõ sự thật liên quan đến các vụ việc tại Hà My và Diên Niên – Phước Bình. Đây không chỉ là câu chuyện về quá khứ, mà còn là câu chuyện về trách nhiệm đối với lịch sử. Khi những người từng chịu đau thương lên tiếng, điều họ cần không phải là sự khơi lại hận thù, mà trước hết là sự thật được nhìn nhận một cách nghiêm túc, minh bạch và có trách nhiệm.
Trong nhiều năm, vấn đề các vụ thảm sát dân thường Việt Nam do quân đội Hàn Quốc gây ra đã trở thành một chủ đề được các tổ chức xã hội dân sự, các nhà nghiên cứu và những người sống sót tại Việt Nam theo đuổi. Việc các cơ quan của Hàn Quốc tiếp nhận và xem xét những hồ sơ này cho thấy nhu cầu tìm kiếm sự thật không chỉ tồn tại ở phía những nạn nhân Việt Nam. Chính trong xã hội Hàn Quốc cũng có những người muốn nhìn thẳng vào những trang lịch sử đau buồn mà đất nước mình từng đi qua. Đó là một bước đi có ý nghĩa, bởi đối diện với quá khứ không phải để khơi lại hận thù giữa các dân tộc, mà để hiểu chiến tranh đã gây ra những gì và để những bi kịch tương tự không lặp lại.
Điều quan trọng nhất của việc tìm kiếm sự thật là trả lại tiếng nói cho những người đã không còn có thể nói. Những người chết trong chiến tranh không thể tự kể câu chuyện của mình. Những đứa trẻ không kịp lớn lên không thể kể về tương lai mà chúng từng mong đợi. Những người mẹ mất con không thể đưa con trở lại. Nhưng ký ức của họ vẫn còn trong những người sống sót, trong những ngôi mộ, trong những chứng tích và trong câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Vì vậy, khi lịch sử được mở lại, điều cần thiết nhất là lắng nghe những tiếng nói ấy bằng sự tôn trọng và tinh thần trách nhiệm.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Việt Nam và Hàn Quốc hôm nay đã trở thành những quốc gia có quan hệ hợp tác sâu rộng trên nhiều lĩnh vực. Nhân dân hai nước có rất nhiều điều tốt đẹp để hướng tới trong hiện tại và tương lai. Chính vì vậy, việc nhìn nhận những đau thương của quá khứ càng cần được đặt trong tinh thần hòa giải và nhân văn, chứ không phải để nuôi dưỡng lòng thù hận. Một tình bạn bền vững giữa các dân tộc không thể được xây dựng bằng cách quên đi những điều đau đớn, mà bằng sự can đảm nhìn thẳng vào lịch sử, thừa nhận nỗi đau và cùng nhau hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn.
Những người dân Hà My, Diên Niên, Phước Bình và nhiều vùng quê khác không phải là những con số trong lịch sử chiến tranh. Họ từng có những mái nhà, những bữa cơm, những mùa lúa, những người thân và những ước mơ bình dị. Họ sống một cuộc đời bình thường cho đến khi chiến tranh đi qua làng quê của họ. Vì vậy, khi nhắc lại những vụ thảm sát ấy, điều chúng ta cần nhớ trước tiên không phải là sự khốc liệt của chiến tranh, mà là giá trị của mỗi sinh mạng con người.
Chiến tranh có thể kết thúc bằng những hiệp định, những ngày rút quân hay những mốc lịch sử, nhưng với nhiều gia đình, chiến tranh chỉ thực sự kết thúc khi nỗi đau được gọi đúng tên và sự thật được nhìn nhận. Những nỗ lực điều tra, tìm kiếm chứng cứ và lắng nghe nhân chứng hôm nay, vì thế, có một ý nghĩa vượt ra ngoài câu chuyện của riêng Việt Nam hay Hàn Quốc. Đó là lời nhắc nhở đối với tất cả nhân loại rằng: không có cuộc chiến nào có thể biện minh cho việc coi thường mạng sống của dân thường; không có chiến thắng nào có thể xóa đi nỗi đau của những người đã mất.
Và có lẽ, sau hơn nửa thế kỷ, điều mà những người đã nằm xuống mong muốn nhất không phải là sự trả thù. Họ chỉ cần lịch sử nhớ rằng họ đã từng tồn tại, từng có một gia đình, một quê hương và một cuộc đời. Họ cần sự thật được gọi tên. Họ cần những thế hệ sau hiểu rằng hòa bình hôm nay quý giá đến nhường nào.
Những vết thương của chiến tranh có thể không bao giờ hoàn toàn biến mất. Nhưng nếu con người đủ can đảm nhìn vào chúng, gọi đúng tên chúng và học từ chúng, thì những đau thương của quá khứ có thể trở thành lời cảnh tỉnh cho tương lai.
