NHỮNG VIÊN ĐÁ TRƯỚC CỔNG NHÀ

Ở miền núi A Lưới, giữa những bản làng của đồng bào Pa Cô, cô bé Kan Lịch sớm biết rằng một tin tức nhỏ đôi khi có thể quyết định sự an toàn của cả một nhóm người. Bà sinh năm 1943, lớn lên trong những năm chiến tranh và biến động. Khi mới mười bốn tuổi, Kan Lịch đã nhận nhiệm vụ liên lạc cho cơ sở cách mạng ở xã Thượng Ninh, sau này là xã Hồng Bắc. Việc của cô là chuyển thư từ, công văn và báo những điều bất thường mà mình quan sát được.

Một cách báo tin của Kan Lịch được Báo Quân đội nhân dân ghi lại rất cụ thể. Khi có lực lượng đối phương vào làng, cô đếm số người có mặt trong từng nhà, rồi đặt bên ngoài cổng một số viên đá tương ứng. Những người cán bộ đi qua chỉ cần nhìn dấu hiệu đã biết tình hình bên trong. Đó là một cách liên lạc giản dị, phù hợp với điều kiện không thể sử dụng giấy tờ hay nói chuyện công khai.

Những viên đá không có gì khác với đá nằm ven đường núi. Nhưng đặt đúng chỗ, đúng số lượng, chúng trở thành thông tin. Người không biết quy ước có thể đi qua mà chẳng để ý. Người đã được báo trước thì hiểu rằng phía trong có bao nhiêu người lạ. Trong hoạt động bí mật, sự bình thường đôi khi chính là lớp che chở tốt nhất.

Kan Lịch còn phải đi qua những con đường rừng, mang thư và đồ dùng phục vụ cán bộ. Khi ấy cô chưa chỉ huy đội du kích, chưa có chiến công bắn rơi máy bay. Nhiệm vụ của một người liên lạc là làm sao để bức thư đến nơi và người gửi không bị lộ. Mỗi chuyến đi vì thế cần sự cẩn thận hơn là những hành động ồn ào.

Ở tuổi thiếu niên, cô gái Pa Cô đã học cách quan sát rất kỹ người và việc quanh mình. Sau này, khi đứng trước một trận địa hay một chiếc máy bay, khả năng quan sát ấy tiếp tục là điều cần thiết. Nhưng những năm đầu, tất cả bắt đầu bằng việc đếm người, ghi nhớ đường đi và đặt những viên đá đúng nơi quy định.

Câu chuyện không có tiếng súng và cũng không có một trận thắng được ghi vào chiến sử. Nó chỉ có một cô bé đi lại giữa bản làng, làm công việc ít ai biết. Chính những việc nhỏ như thế đã đưa Kan Lịch đến gần hơn với lực lượng du kích Hồng Bắc, nơi bà sẽ nhận những nhiệm vụ nguy hiểm hơn trong những năm sau.