Nơ Trang Lơng – Cánh chim bằng bất khuất của núi rừng Tây Nguyên
Là thủ lĩnh uy tín của người M'Nông, Nơ Trang Lơng đã lãnh đạo đồng bào các dân tộc Tây Nguyên đoàn kết khởi nghĩa chống thực dân Pháp ròng rã suốt 24 năm (1912 - 1935), làm nên những chiến công chấn động.
Nơ Trang Lơng sinh năm 1870, vốn là một tù trưởng đầy uy tín của người M'Nông ở khu vực cao nguyên M'Nông (nay thuộc Đắk Lắk và Đắk Nông). Đầu thế kỷ 20, thực dân Pháp đẩy mạnh âm mưu bình định Tây Nguyên, chúng liên tục cướp đất, lập đồn bốt, bắt phu và bóc lột thậm tệ, đẩy đồng bào các dân tộc vào cảnh lầm than.
Không cam chịu mất buôn làng, năm 1912, Nơ Trang Lơng đã đứng lên kêu gọi các tù trưởng và đồng bào M'Nông, cùng các dân tộc anh em khác (Ê Đê, X'Tiêng, Mạ...) gác lại hiềm khích, đoàn kết đánh đuổi thực dân Pháp. Dưới sự lãnh đạo tài tình của ông, nghĩa quân đã tận dụng tối đa địa hình hiểm trở của núi rừng Tây Nguyên, sử dụng vũ khí thô sơ như nâm, ná, chông, thò... kết hợp với chiến thuật du kích thoắt ẩn thoắt hiện khiến quân Pháp nhiều phen khiếp vía.
Chiến công vang dội nhất phải kể đến trận phục kích tại Bu N'Trang vào năm 1914. Nghĩa quân đã mưu trí tiêu diệt gọn tên ác ôn Henri Maître – kẻ trực tiếp chỉ huy nhiều cuộc càn quét đẫm máu. Sự kiện này đã làm chấn động bộ máy cai trị của Pháp tại Đông Dương, thổi bùng ngọn lửa đấu tranh khắp vùng Tây Nguyên.
Suốt 24 năm ròng rã (1912 – 1935), dù thực dân Pháp huy động lực lượng lớn để đàn áp, mua chuộc và chia rẽ, Nơ Trang Lơng vẫn kiên cường bám rừng, giữ rẫy. Đến năm 1935, do bị kẻ gian chỉ điểm, ông sa vào tay giặc và bị chúng sát hại. Dù cuộc khởi nghĩa không đi đến thắng lợi cuối cùng, nhưng khí phách anh hùng và tinh thần đoàn kết chống ngoại xâm của Nơ Trang Lơng mãi mãi là niềm tự hào của đồng bào Tây Nguyên và cả dân tộc Việt Nam.
