Nồi cơm ủ trong cát nóng và tấm lòng người chị
Quảng Bình những năm 1967 được ví như "túi bom" của cả nước. Đất đá bị cày đi xới lại đến mức không một ngọn cỏ nào có thể mọc nổi. Ở cái vùng đất trắng xóa cát và khói thuốc súng ấy, có chị Lành – người chị nuôi quân đã dành trọn thanh xuân để giữ ấm cái dạ dày cho những người lính vượt đường dài ra trận.
Công việc của chị Lành bắt đầu từ lúc 2 giờ sáng, khi sương muối còn đọng trên những tán lá ngụy trang. Chị phải nhóm bếp trong những căn hầm địa đạo chật hẹp, khói bếp phải được dẫn qua hệ thống ống tre dài hàng chục mét để tản khói ra xa, tránh bị máy bay địch phát hiện. Cái khó nhất không phải là thiếu gạo, mà là làm sao để có cơm nóng, canh ngọt cho bộ đội khi họ hành quân qua vào những giờ không cố định.
Chị Lành có một sáng kiến độc đáo: chị đào những hố cát sâu, lót lá chuối già, rồi đặt những nồi cơm vừa chín tới vào đó, sau đó phủ lên một lớp cát nóng và lá khô. Cát biển Quảng Bình giữ nhiệt cực tốt, nồi cơm có thể ấm nóng suốt cả ngày trời. Những người lính trinh sát trở về sau một đêm luồn sâu vào lòng địch, hay những anh lính lái xe đường dài mệt mỏi, khi mở lớp cát ra và thấy khói cơm thơm phức bốc lên, ai nấy đều rưng rưng nước mắt.
Có một lần, bom dội ngay sát bếp ăn của chị. Mảnh đạn làm sập một phần cửa hầm, đất đá vùi lấp cả người chị và những nồi cơm đang ủ. Khi chúng tôi đào đất tìm chị, thấy chị đang dùng tấm lưng gầy guộc của mình che chắn cho cái nồi đồng cuối cùng. Chị bị thương ở đầu, máu chảy xuống mặt nhưng câu đầu tiên chị hỏi khi tỉnh lại là: "Cơm có bị dính cát không các em? Bộ đội sắp đến rồi, không có gì ăn thì lấy sức đâu mà đánh?".
Tôi nhớ mãi đôi bàn tay của chị Lành, đôi bàn tay luôn đỏ ửng vì hơi nóng của bếp lò và nứt nẻ vì nước phèn, nhưng mỗi khi chị xới cơm, đôi bàn tay ấy lại khéo léo và dịu dàng như một bà tiên. Chị không có tên trong các bảng vàng chiến công lẫy lừng, nhưng trong ký ức của hàng ngàn người lính hành quân qua đất lửa, chị chính là hiện thân của hậu phương vững chắc. Chị là người đã thổi vào những hạt gạo quê hương cái hồn của sự tận hiến, để những người cầm súng biết rằng sau lưng mình luôn có một ngọn lửa ấm áp chờ đợi.
