Nỗi đau của người mẹ ngấm sâu vào lòng, nhức nhối tim gan khi nhận tin con hi sinh.

Hồ Thị Chức (1905–?)

Mẹ Hồ Thị Chức sinh năm 1905. Lúc còn khỏe mạnh, mẹ sống ở xã Xuân Thọ, huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai - mảnh đất mà người con gái của mẹ, chị Đặng Thị Chấm đã từng bám trụ chiến đấu trong những năm kháng chiến chống Mỹ và tham gia công tác cách mạng cho đến ngày nay.

Quê hương mẹ ở xã Cát Thanh, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Trong chiến tranh nơi đây là một vùng đất nghèo, nhưng nhiều đau thương, và anh dũng.

Sau năm 1957, cũng như bao gia đình khác, nhất là những gia đình kháng chiến, gia đình mẹ bị bọn Mỹ ngụy kềm kẹp, đàn áp nặng nề. Người con trai cả của mẹ, anh Đặng Bá Lại đã lên đường ra Bắc tập kết. Còn lại hai vợ chồng và 4 đứa con (3 trai, 1 gái) luôn sống trong tâm trạng thấp thỏm, lo âu. Roi vọt, tra tấn, tù đày ấp đến bất cứ lúc nào. Tuy vậy, gia đình mẹ vẫn là cơ sở cách mạng chí cốt ở địa phương. Vợ chồng mẹ đào hầm bí mật trong nhà nuôi giấu cán bộ, đảng viên.

Từ năm 1962, khi đánh hơi được người con trai cả của mẹ đã trở về hoạt động chiến đấu ở miền Nam (Khu 5), bọn tề ngụy ác ôn cùng ra sức theo dõi, khủng bố. Chúng gom gia đình mẹ vào ấp chiến lược ở khu biệt lập dành riêng cho những “gia đình Cộng sản”.

Sống trong cảnh “cá chậu chim lồng”, vợ chồng mẹ vẫn tìm đủ mọi cách đấu tranh với giặc, bám về quê cũ làm ăn, đồng thời móc nối, liên lạc, tiếp tế cho anh chị em cán bộ, du kích. Do có sự phản bội, chồng mẹ, ông Phạm Ngại bị giặc bắt tra tấn hết sức dã man. Mãn hạn tù trở về, ông vẫn bị chúng quản thúc, hàng tuần phải lên đồn giặc trình diện. Quá uất ức, ông lâm bệnh từ trần.

Tháng 11/1963, anh Đặng Bá Mẫn, người con trai thứ hai của mẹ thoát ly ra chiến khu làm công tác kinh tài của huyện Phù Cát. Tiếp đó, năm 1964, chị Đặng Thị Chấm cũng lên đường kháng chiến. Chị công tác ở ngành quân y và đến năm 1971, được biệt phái về làm y tá tại căn cứ Bảo Chánh, Xuân Lộc (nay là xã Xuân Thọ, huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai).

Tháng 10/1967, trên đường đi công tác, anh Đặng Bá Mẫn hy sinh vì bị giặc phục kích. Một năm sau, vợ anh cũng qua đời để lại cho mẹ 2 cháu gái còn bé bỏng.

Sau tết Mậu Thân (1968), địch đánh phá khốc liệt phong trào cách mạng ở Phù Cát, xã Cát Thanh quê mẹ, hàng chục cán bộ du kích và cơ sở bị giặc giết hại tù đày. Người con trai thứ tư của mẹ, anh Đặng Bá Mạc mới tham gia du kích được mấy tháng cũng đã hy sinh trong một trận chống càn (tháng 11/1969). Mẹ bị chúng bắt giam suốt mấy tháng trời. Hai cháu nhỏ của mẹ bơ vơ, sống nhờ miếng cơm manh áo của bà con làng xóm.

Trong rào gai của địch, mẹ chỉ biết khóc thầm. Nỗi đau của mẹ ngấm sâu vào lòng, ngày càng chất chứa, nhức nhối tim gan. Nhưng có lẽ giờ phút đớn đau nhất của đời mẹ là khi nhận được tin anh Đặng Văn Hùng người con trai út của mẹ hy sinh. Anh thoát ly tham gia kháng chiến tháng 9/1974 và chỉ 3 tháng sau, ngày 8/1/1975, trong trận đánh đồn Cây Bông, anh đã ngã xuống. Thế là đứa con ngoan hiền, được mẹ cưng chìu nhất đã vĩnh viễn ra đi. Cả đất trời dường như đổ sụp. Giờ đây mẹ không thể nào câm lặng, nuốt nước mắt vào lòng, mẹ đã xông vào đồn giặc ôm xác con rồi ngất xỉu.

Sự mất mát quá lớn, nỗi đau tột cùng tưởng chừng như đã đánh gục mẹ. Nhưng mẹ đã gượng dậy, những đứa cháu thơ côi cút biết bấu víu vào ai lúc này nếu không phải là bàn tay mẹ. Tình cảm thiêng liêng đó đã góp phần tăng thêm nghị lực, vực mẹ dậy trước sự nghiệt ngã của chiến tranh. Từ đây ba bà cháu tảo tần khuya sớm, rau cháo nuôi nhau.

Sau ngày đất nước thống nhất, anh Phạm Bá Lại và chị Phạm Thị Chấm, qua những năm dài vắng bặt tin tức đã trở về với mẹ. Niềm hy vọng mong manh của mẹ đã thành hiện thực. Mẹ đã được an ủi khuây khỏa phần nào trong những năm cuối của cuộc đời.

Mẹ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17/12/1994. Những năm cuối đời, mẹ chuyển về quê cũ sống với các cháu ở tỉnh Bình Định.