“Nỗi đau giữa những chiến trường quyết liệt nhất”
Năm 1972, cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào một trong những giai đoạn ác liệt nhất. Quân và dân ta mở cuộc tiến công chiến lược trên nhiều hướng, trong đó chiến trường miền Trung và Tây Nguyên diễn ra rất quyết liệt.
Gia đình Mẹ Nguyễn Thị Thứ tiếp tục chịu những mất mát lớn. Theo các tư liệu được Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ giới thiệu, Lê Tự Mười hy sinh ngày 14-4-1972 tại mặt trận Tây Nguyên, còn Lê Tự Trịnh hy sinh ngày 12-9-1972 tại quê nhà khi bị đối phương phát hiện và tấn công căn hầm bí mật.
Hai trường hợp này thể hiện hai không gian chiến đấu rất khác nhau.
Lê Tự Mười hy sinh trên mặt trận Tây Nguyên, nơi năm 1972 diễn ra những hoạt động quân sự lớn. Trong khi đó, Lê Tự Trịnh chiến đấu ngay trên quê hương, trong một cuộc đấu tranh gắn với việc bảo vệ cơ sở cách mạng.
Điều này cho thấy chiến tranh không chỉ tồn tại trên các chiến trường lớn. Ngay một căn hầm trong khu vườn của một gia đình cũng có thể trở thành nơi diễn ra cuộc đối đầu sinh tử.
Đối với Mẹ Thứ, đây là lần mất mát đặc biệt đau đớn. Một người con hy sinh ở chiến trường xa; người kia hy sinh ngay tại quê nhà.
Nhưng căn nhà và khu vườn của Mẹ vẫn tiếp tục là nơi gắn với hoạt động cách mạng.
Từ góc nhìn lịch sử, câu chuyện năm 1972 cho thấy chiến tranh nhân dân có sự gắn kết giữa chiến trường lớn và địa bàn cơ sở. Người lính ngoài mặt trận cần sự hỗ trợ của hậu phương; lực lượng hoạt động trong vùng địch kiểm soát lại cần mạng lưới cơ sở để tồn tại.
Mẹ Thứ chính là một phần của mạng lưới ấy.
Nỗi đau của Mẹ vì thế không thể tách rời lịch sử chiến tranh. Hai người con hy sinh trong cùng một năm là hai lát cắt của một cuộc chiến kéo dài, nơi mỗi thắng lợi đều phải trả giá bằng những mất mát rất cụ thể của từng gia đình.
