Nỗi đau ở lại của những bà mẹ Việt Nam anh hùng

Tại xã Duy Hòa huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, mẹ Việt Nam anh hùng Ngô Thị Kị năm nay đã 88 tuổi. Mẹ có 3 người con là liệt sỹ đang nằm nghỉ tại nghĩa trang liệt sỹ xã Duy Hòa.

Khi theo chân mẹ đi thắp hương cho những anh hùng liệt sỹ của xã, tôi hỏi mẹ về nơi các liệt sỹ nhà mẹ đang nằm, khi đó mẹ bảo không nhớ, năm nào cũng ra thăm các con mấy lần nhưng trí nhớ mẹ ngày một kém đi và hình ảnh người mẹ ấy tay cầm bó nhang, một mình ngơ ngác đi tìm những đứa con cứ ám ảnh tôi mãi.

Ngồi cạnh mộ của 3 liệt sỹ, mẹ nói chuyện với các con của mình, mẹ kể cho tôi nghe về từng người con. Liệt sỹ Phan Văn Đoàn hi sinh năm 22 tuổi, Phan Văn Kỷ hi sinh năm 20 tuổi và Phan Thị Sỹ hi sinh khi mới chỉ 17 tuổi. Cả 3 liệt sỹ đều hi sinh khi tham gia du kích đánh giặc bảo vệ dân làng xã mình. Riêng liệt sỹ Phan Thị Sỹ hiện gia đình chưa tìm được hài cốt.

Sau đó, mẹ dẫn chúng tôi về nhà, ngôi nhà nhỏ giờ chỉ còn 2 vợ chồng mẹ ở, hai cụ già 88 tuổi ngày ngày rau cháo nuôi nhau. Chồng mẹ Ngô Thị Kị là ông Phan Công.

Tôi không thể nào quên được hình ảnh của một người chiến sĩ cách mạng vào sinh ra tử, bị giặc bắt tù đày tra tấn dã man không khóc, không sợ, nhưng đến khi tôi hỏi về những đứa con, ông lại khóc như một đứa trẻ. Cả buổi tôi ngồi phỏng vấn ông, ông đều khóc, người cha ấy yêu và thương vô cùng những đứa con của mình. Ông vẫn nói ông rất tự hào về những đứa con của mình bao nhiêu thì thấy hối tiếc bấy nhiêu vì không thể gặp các con trước khi con hi sinh.

Hai ông bà có 10 người con nhưng hiện giờ chỉ còn 4 người còn sống và giờ thì chỉ có hai ông bà ở với nhau mà thôi. Chuyến đi ấy, tôi cứ nhớ mãi hình ảnh hai ông bà 88 tuổi nắm tay nhau đi giữa cánh đồng, họ đang đi ở nơi là chiến trường mà trước đây những đứa bé của họ đã hi sinh thân mình để bảo vệ tổ quốc.

Về nơi cả làng cùng làm giỗ 27/7

Trước khi rời Quảng Nam, chúng tôi đến thăm địa đạo Kỳ Anh và nghe kể về buổi giỗ chung của những người dân trong làng Thạch Tân.

Địa đạo Kỳ Anh là một trong 3 địa đạo lớn nhất Việt Nam và được công nhận là di tích lịch sử cấp Quốc gia (cùng với địa đạo Củ Chi và địa đạo Vĩnh Linh). Trong chiến tranh, đây là một khu căn cứ cách mạng quân sự quan trọng, chính vì lẽ đó mà đây cũng là nơi ghi nhận biết bao sự hi sinh anh dũng của những chiến sĩ nơi đây.

Làng Thạch Tân trước đây có khoảng 140 hộ dân thì có đến 203 liệt sĩ, 59 mẹ Việt Nam anh hùng, cả làng nhà nào cũng có liệt sỹ, trong số ấy có rất nhiều người ngã xuống mà không biết ngày hi sinh. Chính vì lẽ đó, từ khi giải phóng đến nay, ở làng có một truyền thống là cả làng sẽ cùng nhau làm giỗ cho các anh hùng liệt sỹ vào ngày 27/7 hàng năm.

Người phụ nữ đầu tiên của làng tôi được gặp là bà Thơ, người phụ nữ 78 tuổi, ở một mình trong căn nhà nhỏ, một mình bà thờ 3 liệt sỹ là những người anh em ruột của mình và một mẹ Việt Nam anh hùng. Ngày ngày, bà quanh quẩn bên hiên nhà và nhớ đến những người thân yêu của mình, cô đơn và buồn tẻ. Khi tôi phỏng vấn bà, bao chất chứa chỉ trực chờ bộc lộ, bà khóc cho những người thân yêu của mình đã hi sinh và khóc cho chính mình.

Những người phụ nữ cô độc ở làng này rất nhiều, các chiến sỹ tham gia cách mạng khi xưa chủ yếu là đàn ông trong làng, khi họ hi sinh thì để lại những người phụ nữ goá chồng, goá con… đau thương và thê thảm.

Tôi được gặp là chú Nguyễn Kim Ta trưởng thôn, một người đàn ông tâm huyết để giúp người dân phát triển du lịch cho làng mình với di tích địa đạo Kỳ Anh. Ông Ta có chia sẻ với tôi, đau thương mãi rồi, thế hệ trước ngã xuống vì hòa bình rồi thì chúng ta phải đứng lên, phải mạnh mẽ chứ.

Nhắc đến lịch sử đau thương không phải để gieo rắc những hận thù mà dạy cho con cháu trưởng thành, sống mạnh mẽ, biết yêu thương, đoàn kết và sẵn sàng khi Tổ quốc cần. Những câu chuyện của Cô Chính, mẹ Kị hay làng Thạch Tân chỉ là một phần nhỏ để chúng ta biết về những gì cha ông ta đã trải qua, để chúng ta biết trân trọng lịch sử, trân trọng hôm qua, trân trọng hôm nay và trân trọng mai sau.