Nỗi day dứt của những người lính mặt trận Vị Xuyên
Cuộc chiến bảo vệ biên giới phía Bắc nổ ra từ rạng sáng ngày 17/2/1979 và kéo dài suốt 10 năm tại 6 tỉnh biên giới phía Bắc: Lạng Sơn, Quảng Ninh, Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu và Hà Giang. Vị Xuyên - một huyện của tỉnh Hà Giang nằm sát biên giới Việt - Trung là mảnh đất hứng chịu nhiều đau thương, tổn thất nhất. Chỉ tính riêng từ năm 1984-1989 nơi đây, có ngày nơi đây phải hứng trọn khoảng 2 triệu quả đạn pháo từ phía quân xâm lược. Hàng ngàn chiến sĩ đã anh dũng hi sinh và đến nay hài cốt vẫn nằm lại trên các khe đá, thung sâu, rừng núi...nơi biên cương. Còn những người lính may mắn đi qua cuộc chiến thì vẫn luôn đau đáu và day dứt khi nghĩ về đồng đội, về những ký ức đau thương mà hào hùng năm nào...
Nghĩa trang Vị Xuyên những ngày tháng 7 năm nay không hiểu sao mưa không dứt. Ông Hoàng Công Nguyên, quản trang tại đây cho biết, dù mưa gió bão bùng thế nào nhưng cứ đến ngày 12/7 (ngày giỗ trận của sư đoàn 356) và ngày 27/7 là hàng trăm, thậm chí, hàng nghìn cựu chiến binh lại về đây tỏa nhau đi thắp hương cho gần 2.000 ngôi mộ. Bên những nấm mộ, có người khóc, người cười, người lặng lẽ ngồi thủ thỉ kể chuyện, đốt điếu thuốc lá rồi bẻ đôi mình một nửa, cắm vào bát hương một nửa. Bên ngôi mộ đề tên liệt sĩ Lê Nam Hòa, người cựu binh Hà Hữu Thân và vợ là Nguyễn Thị Minh Nga đang thắp hương khấn.
Năm 1980, hai người lính Lê Nam Hòa và Hà Hữu Thân thân thiết với nhau khi ở cùng một đơn vị tại Lào Cai. Năm 1984, cuộc chiến chống quân Trung Quốc xâm lấn biên cương ngày càng ác liệt, cả hai được điều về Trung đoàn 149, Sư đoàn 356. Ông Thân là đại đội trưởng, còn ông Hòa là đại đội phó Đại đội 1, Tiểu đoàn 7. Hai người thường kể cho nhau nghe về gia đình, về những ước mơ của tuổi trẻ. Đặc biệt, ông Hòa hay tâm sự với ông Thân về hoàn cảnh người vợ trẻ của mình là bà Nguyễn Thị Minh Nga cùng đứa con trai mới 7 tháng tuổi đang ở quê trong nỗi nhớ mong da diết không được gặp mặt con trước khi lên đường.
Ông Thân còn nhớ rõ, trước đêm diễn ra trận đánh ác liệt ngày 12/7/1984, dưới gốc đa làng Lò (huyện Vị Xuyên), ông Hòa bảo rằng: "Ngày mai bước vào cuộc chiến, không biết rồi sẽ ra sao. Nhưng chúng mình hứa với nhau là ai còn sống sẽ chăm lo cho gia đình người kia nhé!". Ông Thân đồng ý. Và như một định mệnh, người lính Hòa đã hi sinh trong trận đánh vào cao điểm 685, còn ông Thân chỉ bị thương và đưa về tuyến dưới.
Sau này nhớ lại lời hứa dưới gốc đa với bạn, ông Thân đã tìm về gia đình ông Hòa, lúc đầu với mục đích giúp đỡ vợ bạn. Nhưng sau đó dần dần, chính ông đã có cảm tình với người y tá Nguyễn Thị Minh Nga và xin phép gia đình nối nghĩa với bà. Cứ thế, hai người nương tựa vào nhau, cùng chăm lo con cái và gia đình.
Ông Thân xin được nhận là con nuôi của gia đình liệt sĩ Hòa để chăm lo cho gia đình bạn. Trong căn nhà nhỏ của hai ông bà tại Phú Thọ, ông Thân tự tay lập bàn thờ đồng đội khói nhang thờ cúng. Và cứ đến ngày 12/7, ngày giỗ trận hàng năm, hai vợ chồng ông lại về Vị Xuyên, thắp hương cho liệt sĩ Hòa cũng như nhiều đồng đội của mình.
Những người cựu binh của trận chiến biên giới phía Bắc năm xưa khi được hỏi đều có chung nỗi day dứt, đó là không nguôi nhớ về những người lính đã hi sinh chưa tìm được hài cốt. Họ bảo, đâu đó ngoài những điểm cao kia: 468, 772, 1509... giờ xương cốt họ đã hoá thành đá và trở thành bất tử như lời thề khắc trên báng súng của liệt sĩ, anh hùng lực lượng vũ trang Mai Văn Ninh: "Sống trong đá, chết trong đá hoá thành bất tử".
