Nổi dậy - Tấn công giải phóng xã Thanh Mỹ (Bối cảnh)

Khoảng 24/9/1959, Tỉnh ủy Kiến Phong họp, do đồng chí Nguyễn Văn Phối (Hai Phối) - Liên Tỉnh ủy viên, Bí thư Tỉnh ủy Kiến Phong chủ trì, thảo luận tình hình ta địch và xây dựng Nghị quyết cho các tháng cuối năm 1959 ở tỉnh nhà, cuộc họp ở căn cứ Tứ Thường.

Đêm 28/9/1959, Tỉnh ủy vừa họp xong, đồng chí Hai Phối có ý định làm việc riêng với đồng chí Ba Vũ (bí danh của đồng chí Trần Anh Điền) - Phó Bí thư Tỉnh ủy, thì đồng chí Lương Nhân - Chính trị viên Đại đội 1 tới báo cáo lại trận quân ta đánh thắng địch giòn giã ở Giồng Thị Đam và Gò Quản Cung. Nghe xong, đồng chí Hai Phối phấn khởi cười ra tiếng và nói với đồng chí Ba Vũ: “Đây là sự kiện lớn. Anh ở lại điều hành công việc, tôi sẽ gặp thường trực Liên Tỉnh ủy báo cáo lại trận đánh và xin chỉ thị của Liên Tỉnh ủy”.

Liên Tỉnh ủy Trung Nam Bộ lúc này đóng ở đám vùng xã Thường Thới, huyện Hồng Ngự (vùng Láng Nghễ). Đồng chí Sáu Mùi (Nguyễn Minh Đường, Sáu Đường) - Bí thư Liên Tỉnh ủy nghe xong, mặt rạng rỡ, gật gật đầu, cười vui vẻ. Đồng chí Hai Phối thở phào nhẹ nhõm vì không bị rầy. Bởi lúc đó ta chưa có chủ trương dùng lực lượng vũ trang chống càn, đánh đồn, mà ở trận này ta tiêu diệt gọn cả 2 đại đội địch, bắt sống cả 105 tù binh, thu 127 súng; một trận đánh lớn và thắng quá lớn! Không bị trên rầy là mừng vui quá rồi!

Sau khi nghe đồng chí Bí thư Liên Tỉnh ủy nói miệng đôi nét về Chỉ thị 15 của Trung ương Đảng, tóm tắt trong năm chữ “Trên cho làm vũ trang”, đồng chí Hai Phối vì còn ở lại làm việc với Liên Tỉnh ủy, nên viết thư gởi về đồng chí Ba Vũ, thường trực Tỉnh ủy Kiến Phong. Nội dung thư có hai chỉ đạo:

- Một là, dời Văn phòng Tỉnh ủy về căn cứ 1 (hậu các xã Phong Mỹ, Thiện Mỹ, bờ Bắc kênh Nguyễn Văn Tiếp A);

- Hai là, giao căn cứ Tỉnh ủy ở Tứ Thường và cả phân đội Út Biên (đơn vị vũ trang của tỉnh hoạt động vùng Tứ Thường) cho Liên Tỉnh ủy.

Thực hiện chỉ đạo đó, Văn phòng Tỉnh ủy Kiến Phong dời xuống kinh Cây Vông, Kỳ Sơn, Tây Xếp hậu xã Thiện Mỹ, huyện Cao Lãnh. Đồng chí Ba Vũ về sau. Ít hôm sau, đồng chí Hai Phối về báo lại với đồng chí Ba Vũ rõ hơn nội dung năm chữ “trên cho làm vũ trang”. Đồng chí Ba Vũ phấn khởi lắm, hỏi thêm: “Trên cho làm vũ trang mà làm kiểu nào?”, Đồng chí Hai Phối nói lại ý đồng chí Bí thư Liên Tỉnh ủy là phải xây dựng và nắm chắc lực lượng chính trị của quần chúng là chủ yếu, lực lượng vũ trang hỗ trợ phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng. Đồng chí Ba Vũ hỏi tiếp: “Trên có cho mình có quyền đánh đồn bót không?", vì trước đây trên chưa cho phép đánh đồn. Thực tế như trận Giồng Thị Đam Gò Quản Cung chúng ta chống cần mà không bị trên rầy, nay đánh đồn chắc cũng không sao? Đồng chí Hai Phối trả lời: "Chắc được". Tùy thực tế tình hình mà chỉ đạo, phải củng cố Ban Binh vận tỉnh (đang do đồng chí Ba Vũ phụ trách), xây dựng Ban Binh vận các huyện. Chưa lập Ban Bình vận xã, mà mũi tấn công bình vận ở xã do chi bộ xã đảm trách. Đồng chínhắc nhở nổi dậy tấn công phải kết hợp chặt cả ba mũi chính trị vũ trang bình vận. Suy nghĩ hồi lâu, đồng chí tiếp: “Ta làm vũ trang kết hợp nổi dậy phá kiềm kẹp, gỡ đồn bót, mở vùng giải phóng, phải xây dựng chính quyền cách mạng, tổ chức các đoàn thể, nên phải tổ chức đội ngũ cán bộ dân vận". Đồng chí điểm danh các cán bộ của tỉnh như Sáu Cẩm (Nguyễn Thanh Khê), Mười Ái (Nguyễn Văn Triệu), Năm Vạn (Lê Thị Huệ), v.v... có thể phân công đảm trách những lãnh vực nầy.

Đồng chí Hai Phối trở lại Liên Tỉnh ủy. Đồng chí Ba Vũ về văn phòng Tỉnh ủy đóng ở vùng Bắc Cao Lãnh, chủ trì cuộc họp Tỉnh ủy, có các đồng chí Tư Hà (Võ Văn Trị, Mười Đồng), Năm Rài (Sáu Vàng), Năm Phấn (Bảy Nhứt), Chín Miên dự. Đồng chíSáu Chung (Nguyễn Văn Phàn) đi học ở Liên Tỉnh ủy, vắng. Đồng chỉ Ba Vũ phổ biến chỉ đạo của đồng chí Hai Phối và liên hệ thực tế tình hình ở tỉnh nhà từ sau trận đánh Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung, tinh thần và lực lượng vũ trang ta đang lên, quần chúng phấn khởi, náo nức chờ lịnh Đẳng, bọn địch thì phản ứng yếu ớt, tinh thần sĩ quan, binh lính địch hoang mang, giáo chức thì vui ra mặt. Đồng chí cho rằng đã đến lúc phát động quần chúng nổi dậy khởi nghĩa, cùng lực lượng vũ trang phá kềm kẹp của địch ở vùng nông thôn.

Có ý kiến chưa đồng tình, đem cả lý luận của Lênin về khởi nghĩa để chứng minh rằng ta chưa đủ các điều kiện để khởi nghĩa. Lại có đồng chí lấy lý luận Mao Trạch Đông: Địch tiến ta thoái, địch thoái ta tiến, để thấy rằng đến lúc ta phải tấn công... Hội nghị bàn sôi nổi, cuối cùng đồng chí Ba Vũ chủ trì hội nghị kết luận: Nhân đà thắng lợi, khí thế đang lên, ta phải chớp thời cơ phát động quần chúng nổi dậy từ dưới phá lên. Trước là phá liên gia (ngũ gia liên bảo), xé cờ ba que, hình Ngô Đình Diệm, xé tờ khai gia đình, đập bảng tố cộng, giải tán tề ấp, trị tội bọn gián điệp tại xóm ấp. Từ phá hình thức kếm kẹp tiến lên phá kềm kẹp, tức phá rã bộ máy ngụy quyền, ngụy quân ở ấp đến xã, lấy đồn, giải phóng ấp và xã. Ta làm có thí điểm và phát động diện rộng toàn tỉnh. Tỉnh lấy xã Bình Thành (huyện Thanh Bình), xã Mỹ Ngãi, Phong Mỹ (huyện Cao Lãnh), xã Mỹ Quí (huyện Mỹ An) những nơi có phong trào mạnh làm trọng điểm. Ngoài ra, đẩy mạnh nổi dậy ở các xã trong vùng như Nhị Mỹ, Thiện Mỹ... Các xã vùng yếu cù lao Hồng Ngự nơi bị địch kểm kẹp nặng thì bước đầu phá hình thức kểm kẹp thôi. Hội nghị đồng ý nhân ngày kỷ niệm Nam Kỳ khởi nghĩa 23/11 phát động nổi dậy đồng loạt. Ngày N là đêm 19 rạng 20/11. Các phân đội vũ trang tỉnh như Năm Bình (ở Thanh Bình), Tám Phú (Cao Lãnh), Chín Cứ (Mỹ An) được tung ra hỗ trợ phong trào quần chúng. Riêng xã Thanh Mỹ, tỉnh chủ trương kết hợp lực lượng vũ trang tấn công từ bên ngoài và nội ứng bên trong lấy đồn Vinh Huê, phát động quần chúng nổi dậy giải phóng xã Thanh Mỹ.

Bị kềm kẹp lâu ngày, nay có chủ trương của Đảng phát động, nên sức nổi dậy của quần chúng thật mạnh mẽ, nhiều nơi sức bật vượt cả dự kiến ban đầu. Ở xã Phong Mỹ, quẩn chúng đốt đuốc đổ ra đường biểu tình, hô khẩu hiệu, hò hét sáng đêm. Bọn dân vệ đóng ở đồn Cầu Sắt hoảng sợ bỏ đồn tháo chạy. Quần chúng xông vô phá đồn, đốt hết tài liệu bọn tề xã. Đến trưa hôm sau, bọn dân vệ mới dần lò mò trở về. Ở các xã cù lao huyện Hồng Ngự, cơ sở và quần chúng dùng thơ cảnh báo bọn tề xã, ấp, khiến một số tên mất thần xin trả việc. Cuộc nổi dậy ở xã Thường Lạc (Hồng Ngự) quần chúng đổ ra đường biểu tình, hô khẩu hiệu, kéo qua Cầu Muống, với khí thế bừng bừng. Riêng ở xã Thanh Mỹ, do hợp đồng không khớp giữa trong-ngoài nên ta chưa gỡ được đồn Vinh Huê (sẽ nói rõ ở phần sau).

Qua đợt, Tỉnh ủy họp rút kinh nghiệm, phát huy thắng lợi đưa mức phấn đấu lên cao hơn là giải phóng được ấp, xã, xây dựng căn cứ kháng chiến. Tỉnh chọn vùng Bắc Cao Lãnh làm điểm số 1, Nam Cao Lãnh là điểm số 2, tiếp tục kế hoạch giải phóng xã Thanh Mỹ (vì qua trận đánh không diệt được đồn nhưng cơ sở của ta trong đồn còn nguyên, chưa lộ), đồng ý đề xuất của quân sự đánh sập Tháp mười tầng ở Gò Tháp và gỡ đồn Mỹ Hòa. Đồng thời giải phóng một số ấp ở Nam Cao Lãnh, dùng bộc phá đánh pông-tông bến Bắc Cao Lãnh phá giao thông địch và gây tiếng vang trong hậu cứ địch. Ngày N là đêm 24 rạng 25/12/1959, đồng loạt tấn công và nổi dậy ở các trọng điểm và trên diện rộng trong tỉnh.