Nơi hội tụ của những trái tim yêu nước

Năm 1905, để có kinh phí tài trợ cho phong trào Đông Du của cụ Phan Bội Châu và phong trào Duy Tân của cụ Phan Châu Trinh, cụ Nguyễn An Khương cùng các đồng chí đã lập ra Chiêu Nam Lầu tại trung tâm Sài Gòn (nay là đường Nguyễn Huệ). Đây vừa là một khách sạn, quán ăn, vừa là một công ty thương mại theo mô hình kinh tế tự chủ.

Thế nhưng, đằng sau tấm biển kinh doanh bình thường ấy, Chiêu Nam Lầu thực chất là một "bản doanh bí mật" của cách mạng. Nơi đây đón tiếp, nuôi giấu các sĩ phu yêu nước từ miền Trung, miền Bắc lánh nạn vào Nam, hoặc chuẩn bị xuất dương sang Nhật Bản.

Một đêm mưa gió, lính mật thám Pháp lùng sục gắt gao ngoài phố. Bên trong một căn phòng kín của Chiêu Nam Lầu, cụ Nguyễn An Khương đang trao một túi tiền vàng lớn cho một thanh niên chuẩn bị sang Nhật học quân sự.

Người thanh niên xúc động nói:
— Chú Khương, chú bỏ tiền của, công sức ra kinh doanh vất vả, lại đối mặt với nguy hiểm bị tịch thu gia sản, tù đày, sao chú lại dốc hết tiền cho chúng cháu thế này?

Cụ Khương vuốt râu, mỉm cười đôn hậu:
— Chiêu Nam Lầu mở ra không phải để tôi làm giàu. Tiền bạc này là của đồng bào đóng góp, là mồ hôi nước mắt của người Nam Kỳ gửi gắm vào các cháu. Các cháu sang bên đó lo học tập cho thành tài, đem cái chữ, cái súng về cứu nước. Đó là khoản "lợi nhuận" lớn nhất mà lão già này mong đợi rồi!

Chính nhờ sự chở che và nguồn lực tài chính từ Chiêu Nam Lầu của cụ Khương, hàng chục thanh niên yêu nước đã ra đi tìm đường cứu nước thành công.