Nội kể thời chiến binh

Tôi đang ngồi đây, ngay cạnh hiên nhà lộng gió, trong mùi trà gừng quen thuộc của nội. Ngoài kia, phố xá đã lên đèn, tiếng xe cộ rộn ràng của một thành phố trẻ trung, năng động, nhưng chỉ cần nhìn vào đôi bàn tay gầy guộc, chằng chịt những vết sẹo của nội, tôi cảm thấy như mình đang được "xuyên không" về một thực tại hoàn toàn khác. Nội không kể chuyện bằng giọng hào hùng như trong phim điện ảnh, nội kể bằng cái giọng trầm, chậm rãi, như thể mỗi lời nói đều được rút ra từ những ký ức đã khắc sâu vào da thịt suốt mấy mươi năm qua.

Nội bảo, năm 1945 ấy, "thanh xuân" của nội không có điện thoại, không có những lo lắng về xu hướng mạng xã hội này nọ. Thanh xuân của nội bắt đầu bằng bóng tối kinh hoàng của nạn đói năm Ất Tỵ. Nội nhớ như in những gương mặt hốc hác, những bóng người dật dờ trên đường cái quan, và cái ranh giới mỏng manh giữa sự sống và cái chết hiện hữu trong từng hơi thở. Chính cái đói, cái khổ và sự nhục nhã của thân phận nô lệ đã đẩy những người trẻ như nội khi ấy vào con đường cách mạng. Nội kể về những ngày đêm đi rải truyền đơn ở làng quê Bắc Bộ, túi quần lúc nào cũng thủ sẵn một nắm cơm khô nhai dở để cầm cự qua cơn lả. Nội cười, ánh mắt xa xăm nhớ lại lúc đi hoạt động bí mật, sợ nhất không phải là hy sinh, mà là sợ mình bị bắt trước khi kịp chuyển tin mật cho đồng chí. Có những đêm mưa tầm tã, nội phải băng qua cánh đồng vắng, tiếng súng của lính Pháp nổ vang chát chúa phía sau lưng mà chân cứ chạy như bay, chỉ sợ tài liệu mật giấu trong ngực áo bị ướt hoặc rơi mất thì coi như bao công sức của anh em đổ sông đổ bể.

Hồi đó, nội và các đồng chí phải sống một cuộc đời "tàng hình" đúng nghĩa. Ban ngày đóng vai anh thợ xẻ, người buôn củi, đêm về lại chong đèn dầu thảo luận về vận mệnh dân tộc dưới những căn hầm tối tăm, ẩm thấp. Nội kể về khoảnh khắc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám, đó không phải là một chiến thắng từ trên trời rơi xuống mà là kết quả của những đêm thức trắng cùng dân làng rèn giáo mác, là những cuộc vận động rầm rộ để thành lập các đội tự vệ. Và rồi, cái ngày 2/9 lịch sử ấy cũng đến. Nội được điều động về Hà Nội, đứng trong hàng ngũ bảo vệ lễ đài tại Quảng trường Ba Đình. Nội nói rằng, dù đã trải qua bao nhiêu trận đánh, bao nhiêu lần đối mặt với họng súng kẻ thù, nhưng chưa bao giờ tim nội đập mạnh như lúc nghe giọng nói ấm áp của Bác Hồ vang lên qua chiếc loa phóng thanh cũ kỹ: "Tôi nói đồng bào nghe rõ không?". Giọt nước mắt của nội và hàng vạn người dân lúc đó là sự vỡ òa của một dân tộc vừa rũ bùn đứng dậy, từ kiếp nô lệ chợt nhận ra mình đã là chủ của vận mệnh mình.

Ngồi nghe nội kể, tôi chợt nhìn xuống chiếc smartphone trên tay mình và cảm thấy một luồng điện chạy qua tim. Tôi nhận ra rằng, hòa bình mà tôi đang hít thở không phải là điều hiển nhiên như không khí, mà nó được "mã hóa" bằng máu, bằng những cơn đói lả, bằng những đôi chân trần của nội và các đồng chí đã đi dọc chiều dài đất nước để gây dựng cơ sở. Những gì tôi từng coi là "áp lực" hiện tại, như thi cử, thất nghiệp hay định hướng sự nghiệp, thực chất là một sự ưu tiên xa xỉ mà thế hệ của nội đã phải đánh đổi cả tính mạng để mang lại cho tôi. Nếu không có những "người khởi nghiệp" vĩ đại bằng lòng yêu nước như nội, liệu thế hệ trẻ chúng tôi hôm nay có được đứng đây để nói về ước mơ và hoài bão?

Tôi thầm cảm ơn nội, cảm ơn cả một thế hệ người trẻ của năm 1945 đã dám hy sinh cái tôi cá nhân nhỏ bé để đổi lấy cái ta dân tộc vĩ đại. Cảm ơn vì những vết sẹo trên tay nội đã đổi lấy sự lành lặn trong tâm hồn tôi, cảm ơn vì những bước chân băng rừng vượt suối của nội đã mở ra những con đường nhựa phẳng phiu cho tôi đến trường. Đứng trước sự tự do quý giá mà nội đã dành cả đời để gìn giữ, tôi tự hứa với lòng mình sẽ sống một cuộc đời có giá trị, không để bản thân chìm đắm trong những giá trị ảo mà quên đi cốt cách của một người Việt Nam. Sự hy sinh của thế hệ nội chính là đòn bẩy để chúng tôi bay cao hơn, xa hơn trên bản đồ thế giới.

Nội ơi, trà nguội rồi để con rót chén mới nhé, và nội kể tiếp cho con nghe về những ngày đầu Hà Nội rực rỡ cờ hoa sau ngày độc lập đi. Con muốn khắc ghi từng lời của nội, để sau này, con cũng sẽ kể lại cho thế hệ sau nghe về một mùa thu vĩ đại như thế.