Nỗi liềm cảu người mẹ và kỷ vật từ bên kia bán cầu

Đến bây giờ, 60 năm (1965-2025) kể từ ngày liệt sỹ Trần Văn Dần lên đường nhập ngũ, gia đình hầu như không có nhiều tin tức từ anh. Trong ký ức còn lại của ông Trần Thanh Tân (SN 1944) là lần gặp cuối cùng trước lúc em trai nhập ngũ và bức thư anh Dần báo tin đã vào bộ đội.

Ông Tân kể: “Tháng 8/1964, lúc ấy tôi đang cùng đơn vị là Đại đội 49, Pháo binh bờ biển tại Vịnh Mốc (Quảng Trị) di chuyển ra Quỳnh Lưu (Nghệ An) để chiến đấu. Trên đường đi, đơn vị dừng lại ở Cửa Lò thì em Dần và mợ Thu (vợ người chú ruột) có đến thăm. Hai anh em ở với nhau 3 ngày, Dần thường xuyên hỏi tôi về cuộc sống trong quân ngũ nhưng không bày tỏ việc em mong muốn đi bộ đội. Đến gần cuối năm 1965 thì tôi nhận được thư Dần, cho biết em đã nhập ngũ. Tôi nhớ mãi lời em viết: Anh về trước thì nhớ chăm sóc mẹ giùm em…”.

Kể từ đó, ông Tân không còn nhận được tin tức gì từ em hay gia đình. Cuối năm 1973, khi đang cùng đơn vị chiến đấu ở Quảng Trị, ông Tân chột dạ khi nghe thông tin từ một bản tin của đài Mặt trận Giải phóng miền Nam. “Bản tin phát trong lúc tôi đang nghỉ sau một trận đánh. Nghe danh sách 31 anh hùng liệt sỹ hy sinh, bất chợt tôi khựng lại, tim như nhói lên khi nghe phát thanh viên đọc liệt sỹ Trần Văn Dần quê ở Nghi Xuân – Hà Tĩnh. Lúc đó, tôi tin chắc em đã hy sinh rồi”- ông Trần Thanh Tân xúc động kể.

Năm 1976, ông Tân xuất ngũ trở về địa phương, lập gia đình và chăm sóc mẹ già. Thông tin về người em trai chỉ còn lại 1 giấy báo tử, 1 Huân chương Chiến công giải phóng hạng Ba và 1 Huân chương Chiến sỹ giải phóng hạng Nhất của liệt sỹ Trần Văn Dần (đã được ông Tân trao tặng cho Bảo tàng Quân khu 4 cuối năm 2024). Mộ phần và các thông tin về người em trai hoàn toàn không có manh mối. Ông Tân chia sẻ: “Mong tìm được mộ em là niềm trăn trở, đau đáu trong lòng mẹ tôi lúc còn sống”.

Đến năm 2008, gia đình ông Tân bất ngờ nhận được cuốn sách lịch sử về Trung đoàn 10 đặc công rừng Sác. Căn cứ vào thông tin từ cuốn sách, năm 2011, ông Tân và con trai (hiện sống ở tỉnh Đắk Lắk) lần tìm về nghĩa trang đơn vị tại miền Nam. Tại đây, ông tìm thấy phần mộ của liệt sỹ Trần Văn Dần nhưng chỉ là “mộ gió”. Do đặc điểm địa hình nơi chiến đấu, thi thể liệt sỹ Trần Văn Dần cùng hàng trăm đồng đội đã hòa vào đất mẹ. Dẫu vậy, năm 2012, ông Tân vẫn quyết định xin phép đơn vị làm lễ di dời mộ em trai về Nghĩa trang Liệt sỹ huyện Nghi Xuân (cũ). “Dù là một nắm đất nơi em hy sinh, tôi vẫn muốn đưa em về quê hương, thỏa nguyện niềm mong ước của mẹ khi còn sống”-ông Tân nghẹn ngào.

Thời gian trôi qua, dẫu chưa thực sự trọn vẹn nhưng tâm nguyện về việc tìm kiếm thông tin người em trai phần nào được xoa dịu trong ông Trần Thanh Tân thì một ngày giữa tháng 7/2025, ông nhận được thêm tin mới.

Vào cuối tháng 5/2025, khi đồng chí Trần Nhật Tân - Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh nhận được thông tin từ một người quen ở Hà Nội, báo về việc tìm thấy di vật, tư liệu về một liệt sỹ quê Hà Tĩnh có tên Trần Văn Dần. Đây là tư liệu mật do tình báo Hoa Kỳ thu thập năm 1971 trong một trận càn, sau 50 năm đã được giải mã và hiện lưu trữ tại Đại học Công nghệ Texas. Ngay sau đó, đồng chí Trần Nhật Tân đã liên hệ với ông Lâm Hồng Tiên (TP Hà Nội) để tiếp nhận bộ hồ sơ. Bằng sự trăn trở, tâm huyết và tinh thần trách nhiệm cao, đồng chí đã chỉ đạo Ban Thường vụ Tỉnh đoàn tiến hành xác minh, phục dựng tư liệu một cách bài bản để kịp thời trao cho thân nhân gia đình. Nhận nhiệm vụ, các cán bộ Tỉnh đoàn Hà Tĩnh đã nhanh chóng bắt tay vào tìm hiểu thông tin, khai thác và phục dựng di vật, tư liệu, phục chế ảnh màu chân dung liệt sỹ Trần Văn Dần.

Quá trình tiếp nhận, nghiên cứu các bản phim chụp lại cuốn sổ, trang viết tay của liệt sỹ Trần Văn Dần là hành trình đầy xúc động với cán bộ Tỉnh đoàn. Từng con chữ khắc họa lại những thời khắc chiến đấu cam go, những chiến cô

“Không chỉ là kỷ vật, đó thực sự là một di sản tinh thần quý giá. Trong từng trang viết tay, từng dòng nhật ký của liệt sỹ Trần Văn Dần – người anh hùng, đảng viên, đoàn viên thanh niên năm xưa – vẫn cháy rực ngọn lửa cách mạng, tinh thần kiên cường, lý tưởng sống cao đẹp. Những tư liệu được lưu lại không đơn thuần là bằng chứng lịch sử, mà còn là ánh sáng soi đường cho thế hệ trẻ hôm nay.

Chúng tôi xem việc thực hiện ấn phẩm về anh là một hành trình tri ân, là cách để hiểu sâu hơn về lịch sử, và cũng là dịp để bồi đắp thêm ý chí, nghị lực cho mỗi đoàn viên, thanh niên. Từ đó, thế hệ trẻ thêm tự hào, thêm trân quý truyền thống đấu tranh bất khuất của dân tộc – truyền thống được đánh đổi bằng máu, bằng tuổi xuân và lý tưởng sống cao đẹp của lớp lớp cha anh vì độc lập, tự do của Tổ quốc” – Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh, Bí thư Tỉnh đoàn Nguyễn Ny Hương chia sẻ.

Sau 1 tháng nỗ lực thực hiện, với sự giúp đỡ của Ủy ban MTTQ tỉnh cùng một số cá nhân tâm huyết, các cán bộ, ĐVTN Tỉnh đoàn đã hoàn thành ấn phẩm “Tìm lại ký ức” và bức chân dung màu Anh hùng LLVT Nhân dân Trần Văn Dần. Ấn phẩm gồm 49 trang được in màu, có bìa cứng “vẽ lại” chân dung liệt sỹ với các thông tin về cuộc đời từ người lính ra đi từ mái tranh nghèo đến những chiến công oanh liệt, kèm đó là hàng chục bản ảnh chụp lại các trang viết gốc, kỷ vật của liệt sỹ Trần Văn Dần.

Chiều 24/7, Ủy ban MTTQ tỉnh, Tỉnh đoàn Hà Tĩnh, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III và UBND xã Đan Hải đã tổ chức buổi lễ trang trọng trao lại di vật, tài liệu lịch sử (ấn phẩm) cho gia đình Anh hùng liệt sỹ Trần Văn Dần. Chương trình diễn ra trang nghiêm xúc động, có sự chứng kiến của Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải cùng gần 1.000 người dân và các ĐVTN tại địa phương.

Thương binh Nguyễn Văn Tiến (85 tuổi, xã Đan Hải) bày tỏ: “Là người lính từng tham gia chiến đấu, chứng kiến sự hy sinh của các đồng đội, bản thân cũng là một thương binh, tôi rất xúc động khi chứng kiến buổi lễ. Những việc làm tri ân của các cấp chính quyền, tuổi trẻ hôm nay giúp chúng tôi ấm lòng, bởi những hy sinh của thế hệ chúng tôi luôn được khắc ghi trong lòng đất nước”.

Là một trong những ĐVTN tham dự chương trình, em Nguyễn Xuân Đức (học sinh lớp 11, Trường THPT Nguyễn Du) bày tỏ: “Những di vật của liệt sỹ Trần Văn Dần khiến em cảm thấy vô cùng tự hào về truyền thống cách mạng quê hương. Đó cũng là động lực để mỗi ĐVTN như chúng em tự thấy phải có trách nhiệm nỗ lực học tập để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, xứng đáng với những hy sinh to lớn của thế hệ đi trước”.

Lắng lại sau những giây phút trang trọng thiêng liêng của buổi lễ, ông Trần Thanh Tân ôm di ảnh và kỷ vật về người em trai vào lòng, ánh mắt rơm rớm dòng lệ. Người cựu binh từng vào nơi bom đạn khốc liệt ắt hẳn hiểu hơn ai hết sự anh dũng của người em trai. Và càng xúc động hơn khi sau 50 năm đi một vòng trái đất, những kỷ vật của người thân lại trở về.

“Giờ phút này, tôi thấy em thực sự đã trở về với gia đình, với quê hương. Tôi không biết nói gì ngoài sự cảm ơn lãnh đạo các cấp, ngành, ông Lâm Hồng Tiên, ông Trần Nhật Tân và nhất là các cháu ĐVTN. Việc làm này, không chỉ khiến gia đình tôi ấm áp mà tôi tin ở thế giới bên kia, mẹ tôi cũng đã an lòng khi em Dần đã đoàn tụ”- ông Trần Thanh Tân xúc động.