NƠI NGƯỜI LÍNH TRỞ LẠI

Có những địa danh chỉ được nhắc đến trên bản đồ, nhưng cũng có những địa danh mang theo cả một đời người. Với Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Vũ Đình Thước, Ia Đrăng là một nơi như thế. Ở đó có chiến thắng, có những năm tháng tuổi trẻ, nhưng trên hết là ký ức về những người đồng đội đã mãi mãi nằm lại.

Vũ Đình Thước sinh năm 1936 tại Hải Dương. Ông nhập ngũ năm 1953 và có gần 30 năm trực tiếp chiến đấu, chỉ huy trên nhiều chiến trường. Trong số những trận đánh ông từng tham gia, Ia Đrăng năm 1965 là một dấu mốc đặc biệt.

Ngày 15 tháng 11 năm 1965, khi đang cùng đơn vị trên đường trở về sau nhiệm vụ, Đại đội trưởng Vũ Đình Thước nhận lệnh chiến đấu. Những bao gạo được đặt lại bên đường, người lính lập tức cầm súng bước vào trận. Giữa chiến trường khốc liệt, ông luôn bám sát bộ đội, trực tiếp chỉ huy và động viên anh em. Trận đánh kéo dài đến quá trưa. Đơn vị giành thắng lợi, nhưng cũng có những người đồng đội không thể trở về. Chính trị viên Đại đội Phạm Văn Chẩn hy sinh trong trận ấy.

Tôi thường nghĩ, chiến tranh khi được kể lại bằng những con số sẽ trở nên rất xa. Nhưng chỉ cần đặt một cái tên vào giữa những con số ấy, lịch sử bỗng trở nên gần gũi hơn. Đằng sau một trận đánh là những người lính có gia đình, có quê hương, có những người chờ đợi họ trở về. Và đằng sau một chiến thắng cũng luôn có những mất mát mà không dòng chữ nào có thể kể hết.

Gần ba mươi năm sau, Vũ Đình Thước trở lại Ia Đrăng. Lần trở lại ấy đặc biệt bởi người cùng ông về chiến trường xưa là Trung tướng Harold Moore – người từng chỉ huy lực lượng Mỹ trong trận đánh năm 1965. Năm 1993, hai người cùng trở lại mảnh đất từng là chiến trường ác liệt.

Có lẽ thật khó tưởng tượng cảm giác của một người lính khi đứng lại nơi mình từng chiến đấu sau hàng chục năm. Cảnh vật đã đổi thay, nhưng ký ức thì không dễ mất đi. Vũ Đình Thước nhận ra một cây khộp – nơi nhiều năm trước ông từng chỉ huy một chiến sĩ bắn vào cụm quân đối phương. Harold Moore cũng nhận ra địa điểm ấy và xác nhận rằng quả đạn năm xưa đã khiến một số lính dưới quyền ông thiệt mạng, còn bản thân ông may mắn sống sót.

Tôi đặc biệt ấn tượng với khoảnh khắc hai người từng đứng ở hai phía của một cuộc chiến lại cùng trở về một nơi đã in dấu quá khứ. Không còn tiếng súng, không còn chiến hào, chỉ còn những con người đã đi qua chiến tranh đứng trước một vùng đất đầy ký ức.

Có lẽ thời gian đã làm dịu đi những đau thương, nhưng không thể xóa được bài học mà chiến tranh để lại.

Đối với thế hệ trẻ chúng tôi, chiến tranh là một phần lịch sử được học qua sách vở. Chúng tôi không biết cảm giác của một người lính khi rời quê hương, không biết những ngày tháng sống giữa bom đạn hay cảm giác mất đi một người đồng đội thân thiết. Vì vậy, chúng tôi càng cần biết lắng nghe những câu chuyện của thế hệ trước.

Bởi nếu chỉ nhớ về chiến tranh bằng những chiến thắng, chúng ta sẽ dễ quên rằng hòa bình được đánh đổi bằng tuổi trẻ của biết bao con người.

Vũ Đình Thước đã dành phần lớn tuổi thanh xuân của mình cho những năm tháng đất nước còn chiến tranh. Ông đã đi qua nhiều chiến trường, trở về với cuộc sống hòa bình và được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào năm 2018. Nhưng với tôi, điều làm nên ý nghĩa câu chuyện của ông không chỉ là những danh hiệu hay thành tích. Đó còn là hình ảnh một người lính trở lại chiến trường cũ, nhớ về đồng đội và nhìn lại một phần tuổi trẻ của mình.

Từ câu chuyện ấy, tôi hiểu rằng lịch sử không nằm yên trong những trang sách. Lịch sử sống trong ký ức của những người từng trải qua nó và được truyền lại cho những thế hệ sau.

Hôm nay, chúng ta không cần cầm súng để chứng minh lòng yêu nước. Điều chúng ta có thể làm là học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, biết trân trọng hòa bình và không quên những người đã hy sinh để đất nước có được ngày hôm nay.

Có những người lính đã trở về sau chiến tranh. Có những người mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Nhưng ký ức về họ vẫn có thể trở về, qua một câu chuyện được kể bằng tất cả sự trân trọng.

Và có lẽ, đó chính là cách thế hệ hôm nay nói lời cảm ơn với những người đã đi qua “thời hoa lửa”.