NỒI THẮNG CỐ ĐÊM GIẢI PHÓNG

Mùa thu năm 1952, chiến dịch Tây Bắc bước vào giai đoạn ác liệt nhất. Những đoàn bộ đội hành quân ngày đêm qua các bản làng quanh Khu di tích Căng và Đồn Nghĩa Lộ để chuẩn bị cho trận đánh lớn giải phóng Nghĩa Lộ. Ở bản Phiêng Ban ven cánh đồng Mường Lò có ông Giàng A Páo — một người đàn ông dân tộc Mông nổi tiếng nấu thắng cố ngon nhất vùng. Nhà ông nghèo, chỉ có căn nhà gỗ nhỏ cùng vài con ngựa thồ, nhưng lúc nào cũng sẵn lòng giúp bộ đội. Mỗi lần thấy đoàn quân đi qua, vợ chồng ông lại gom ngô, bí đỏ hay chút thịt khô còn lại để nấu cho các anh bộ đội một bữa nóng. Ông thường nói:
— “Bộ đội giữ đất cho dân bản, dân bản nuôi bộ đội là điều phải làm.” Những ngày trước trận đánh lớn, bộ đội đóng quân bí mật trong rừng gần bản Phiêng Ban. Trời mưa liên tục, ai nấy rét run vì áo quần ướt sũng. Lương thực vận chuyển khó khăn, nhiều chiến sĩ phải ăn cơm nắm nguội suốt mấy ngày. Thấy vậy, ông Páo bàn với dân bản:
— “Không thể để bộ đội đánh giặc khi bụng đói được.” Đêm hôm ấy, cả bản l quietly nhóm bếp. Người góp nắm gạo. Người mang rau rừng. Người dắt cả con ngựa duy nhất trong nhà đến góp thịt. Giữa đêm mưa lạnh, một nồi thắng cố lớn được nấu ngay dưới chân núi. Khói bếp quyện cùng sương rừng thơm nức cả khoảng rừng tối. Khi bộ đội hành quân về tới nơi nghỉ chân, ai cũng bất ngờ thấy ánh lửa và tiếng bà con gọi:
— “Các anh vào ăn nóng rồi hãy đi!” Những người lính trẻ ngồi quây quanh bếp lửa, đôi bàn tay tím tái dần ấm lên bên bát thắng cố nghi ngút khói. Một chiến sĩ xúc động nói:
— “Chúng cháu chẳng biết lấy gì cảm ơn bà con…” Ông Páo chỉ cười:
— “Đánh thắng giặc rồi về uống rượu với bản là được.” Đêm ấy, tiếng cười hiếm hoi vang lên giữa núi rừng đang chìm trong chiến tranh. Rạng sáng hôm sau, đơn vị lên đường ra trận. Trước lúc đi, ông Páo tháo chiếc khăn quàng cổ cũ khoác lên vai một chiến sĩ trẻ còn đang sốt:
— “Mang theo cho đỡ lạnh.” Ba ngày sau, Nghĩa Lộ được giải phóng. Nhưng trong trận đánh cuối cùng, người chiến sĩ được ông Páo cho khăn đã hy sinh. Đồng đội tìm thấy trong túi áo anh mẩu giấy nhỏ viết vội:
“Con nhớ mãi nồi thắng cố và bà con Phiêng Ban. Chính tình thương ấy làm chúng con mạnh mẽ hơn.” Sau hòa bình, nhiều cựu chiến binh từng tham gia chiến dịch vẫn quay lại Phiêng Ban thăm gia đình ông Páo. Có người đã già yếu, chống gậy vẫn cố tìm về căn nhà gỗ năm xưa. Họ bảo:
— “Chúng tôi sống được qua chiến tranh không chỉ nhờ khẩu súng… mà còn nhờ bát cơm, ngọn lửa và tình thương của đồng bào Tây Bắc.” Đến nay, mỗi dịp lễ hội ở Mường Lò, người già trong bản vẫn kể cho lớp trẻ nghe về nồi thắng cố đêm giải phóng — nồi thắng cố không chỉ làm ấm những người lính năm xưa, mà còn sưởi ấm cả tình quân dân giữa những tháng ngày bom đạn dữ dội nhất.