Nơi tuổi trẻ hóa những chiến công bất tử
Hang Tám Cô không chỉ là biểu tượng của sự hy sinh anh dũng, chiến đấu kiên cường của các thế hệ Thanh niên xung phong, mà còn trở thành một địa điểm tâm linh, gắn với nhiều câu chuyện kỳ bí.
Nói "xẻ ngang Trường Sơn" đi cứu nước là bởi lẽ trên con đường chi viện cho chiến trường miền Nam, khi đến Quảng Bình, quân và dân ta phải mở đường ngang vắt qua Lào, nối Đông Trường Sơn với Tây Trường Sơn. Một phần nhằm tránh hàng rào điện tử Mc Namara của Mỹ tại Quảng Trị.
Tuyến Đường 20 - Quyết thắng có chiều dài gần 125 km, bắt đầu từ Km 00 thuộc thôn Phong Nha, xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch (Quảng Bình) vượt núi đồi, khe suối đến ngã ba Lùm Bùm (huyện Ăng – Khăm, tỉnh Khăm Muộn, Lào) rồi thông với đường 9.
Có hơn 8.000 chiến sĩ, cán bộ công nhân kỹ thuật thuộc Trung đoàn 4, Trung đoàn 5, Trung đoàn 10 và Trung đoàn 41 bộ đội công binh (Binh đoàn 559) cùng với công trường 20 của Bộ Giao thông vận tải bao gồm các đơn vị cơ giới, các đơn vị TNXP các tỉnh Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa và Hà Nam Ninh với 519.280 ngày công, đào đắp 915.913m3 đất đá, bắc cầu qua khe, qua suối mới mở xong tuyến đường này.
Trong khói lửa chiến tranh, từng mét đường đã trộn lẫn máu xương, mồ hôi và nước mắt của các chiến sĩ bộ đội Trường Sơn và lực lượng TNXP. Để rồi khi đất nước yên bình, trên tuyến đường 20 - Quyết thắng, những tượng đài, đền tưởng niệm, bia đá được dựng lên để khắc ghi chiến công và sự hy sinh anh dũng của các Anh hùng, Liệt sĩ.
Tại km 16, đường 20 - Quyết Thắng, nơi từng là "tọa độ lửa" những năm 1971-1972 là di tích lịch sử hang Tám Cô hay còn gọi là hang 8 thanh niên xung phong.
Theo các tài liệu, hơn 50 năm trước, tại Km16 có hang núi sâu 20m, rộng khoảng 10m, thuận lợi để bộ đội và TNXP trú ẩn. Cạnh hang động là một trạm giao liên, mỗi đợt có 8 người thay nhau. Có những đợt, nhóm tiếp quản trạm là 8 cô gái trẻ tính tình hiền lành, vui vẻ, nên người dân yêu quý đặt luôn là hang Tám Cô.
Ngày 14/11/1972, trong lúc các lực lượng đang làm nhiệm vụ san lấp hố bom, máy bay Mỹ đến đánh phá. 8 TNXP gồm 4 nam, 4 nữ chạy vào hang đá trú ẩn, không may khối đá rất lớn lăn xuống bịt kín cửa hang.
Đồng đội lấy ống tuy-ô, luồn qua kẽ hở để đưa nước uống và lương khô quấy nhuyễn vào cho những người bị kẹt trong hang. Lực lượng bên ngoài thử nhiều phương án để di chuyển tảng đá, cứu đồng đội nhưng đều bất thành. Thời gian trôi qua, phía trong hang tiếng kêu yếu dần, 8 TNXP anh dũng hy sinh.
