Nông Văn Phiao – người lính đi lấy nước giữa vòng vây Đồng Đăng

Rạng sáng ngày 17-2-1979, tại pháo đài Đồng Đăng, Binh nhất Nông Văn Phiao cùng đồng đội thức dậy bởi tiếng pháo nổ dồn dập từ phía biên giới.

Khi ấy, Nông Văn Phiao mới 22 tuổi. Người thanh niên dân tộc Nùng quê xã Quốc Việt, huyện Tràng Định đang là chiến sĩ Đại đội 5, Công an nhân dân vũ trang tỉnh Lạng Sơn, nay thuộc lực lượng Bộ đội Biên phòng.

Pháo đài Đồng Đăng nằm trên một vị trí cao, án ngữ tuyến đường từ biên giới về thị xã Lạng Sơn. Từ đây có thể quan sát bốn phía thị trấn và khu vực cửa khẩu. Bởi vị trí đặc biệt ấy, pháo đài trở thành một trong những mục tiêu bị tiến công dữ dội ngay từ những giờ đầu của cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc.

Khoảng 4 giờ 45 phút sáng, sau những dấu hiệu bất thường từ phía biên giới, tiếng súng pháo đồng loạt vang lên. Lệnh báo động được truyền đi. Các chiến sĩ không kịp làm vệ sinh cá nhân, lập tức cầm vũ khí chạy lên trận địa.

Lực lượng bảo vệ pháo đài lúc ấy phần lớn là những chiến sĩ còn rất trẻ. Một số cán bộ, chiến sĩ đang đi công tác hoặc nghỉ phép nên quân số của đơn vị không đầy đủ. Đại đội 5 phối hợp với một đơn vị bộ binh tổ chức phòng thủ trên các hướng.

Nông Văn Phiao là xạ thủ đại liên 12,7mm. Trước mắt anh là lực lượng đối phương đông, được pháo binh, xe tăng và nhiều loại hỏa lực yểm trợ. Từ phía bên kia biên giới, pháo liên tục bắn vào pháo đài; dưới chân đồi, bộ binh và xe tăng tổ chức nhiều đợt tiến công.

Các chiến sĩ phòng thủ dựa vào chiến hào, công sự và những tầng kiên cố của pháo đài để đánh trả. Lực lượng đối phương nhiều lần tràn lên nhưng đều bị chặn lại.

Ở hướng tây, xe tăng tiến về chân pháo đài. Xạ thủ B40 Lê Minh Trường bí mật ra khỏi chiến hào, bắn cháy chiếc xe đi đầu và đánh hỏng thêm một chiếc khác. Anh hy sinh khi quay lại lấy quả đạn thứ ba. Nhiều cán bộ, chiến sĩ khác cũng lần lượt ngã xuống trong những đợt tiến công tiếp theo.

Giữa khói đạn mù mịt, Nông Văn Phiao chuyển từ đại liên sang trung liên rồi súng AK để tiếp tục chiến đấu. Các vị trí chỉ huy bị pháo đánh trúng, nhiều người hy sinh, nhưng những chiến sĩ còn lại vẫn giữ trận địa.

Cuộc chiến kéo dài qua từng giờ rồi từng ngày.

Tối 18-2, một lực lượng của Sư đoàn 3 mở đường đưa một số thương binh, người ốm yếu và người dân đang trú ẩn về phía sau. Những người còn đủ sức khỏe tiếp tục ở lại bảo vệ pháo đài. Trong số đó có Nông Văn Phiao.

Sáng 19-2, một đợt tiến công mới lại diễn ra. Đạn dược và lương thực của đơn vị vơi dần. Những người làm nhiệm vụ tiếp phẩm cũng phải cầm súng chiến đấu. Nước uống trở thành vấn đề sống còn.

Bên ngoài pháo đài, lực lượng đối phương đã hình thành vòng vây. Con đường ra suối nằm trong tầm kiểm soát của họ. Dù vậy, Nông Văn Phiao vẫn tình nguyện nhận nhiệm vụ lấy nước cho đồng đội.

Lợi dụng đêm tối và địa hình quen thuộc, anh một mình mang dụng cụ đựng nước, bí mật luồn qua vòng vây. Chỉ một tiếng động nhỏ cũng có thể khiến anh bị phát hiện. Nhưng nếu không có nước, những người bị thương và các chiến sĩ đang bám trụ khó có thể tiếp tục cầm cự.

Anh đã tiếp cận được dòng suối, lấy nước rồi vượt trở lại vị trí an toàn. Số nước ít ỏi được dành trước hết cho thương binh và đồng đội đang kiệt sức.

Trong hoàn cảnh khốc liệt ấy, hành động của Nông Văn Phiao không phải một cuộc tiến công lớn. Anh chỉ đi tìm nước. Nhưng giữa vòng vây, nước đồng nghĩa với sự sống, với khả năng chiến đấu thêm một giờ và với hy vọng cứu được một người đồng đội.

Đến chiều 21-2, Nông Văn Phiao bị sức ép của pháo và bất tỉnh. Khi tỉnh lại, anh thấy nhiều đồng đội quanh mình đã hy sinh. Lực lượng còn sống phải rút xuống các tầng bên trong pháo đài.

Đối phương bao vây các cửa ra, dùng loa kêu gọi đầu hàng rồi ném lựu đạn cay xuống hầm. Hơi cay tràn vào khiến mọi người khó thở, nhưng các chiến sĩ vẫn không rời vị trí. Sau năm ngày đêm chiến đấu, các tầng trên của pháo đài bị đánh sập.

Nông Văn Phiao cùng một số đồng đội còn sống tiếp tục tìm đường thoát khỏi khu vực bị vây. Trong bóng tối, họ vừa chăm sóc thương binh, vừa bới đất và tìm lối ra. Sau nhiều ngày, nhóm chiến sĩ đưa được thương binh rời khỏi pháo đài, trở về đơn vị và tiếp tục chiến đấu.

Theo hồ sơ được Báo Lạng Sơn công bố, trong thời gian chiến đấu tại Đồng Đăng, riêng Nông Văn Phiao đã tiêu diệt 70 quân đối phương. Anh được tặng Huân chương Chiến công hạng Nhất và Huy chương “Tuổi trẻ anh hùng bảo vệ Tổ quốc”.

Tháng 12-1979, Nông Văn Phiao được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau chiến tranh, ông tiếp tục gắn bó với lực lượng bảo vệ biên giới, từng giữ chức Phó chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lạng Sơn. Trong thời bình, ông tham gia tuyên truyền, giáo dục truyền thống, nhắc nhở thế hệ trẻ trân trọng chủ quyền lãnh thổ và sự hy sinh của những người lính năm xưa.

Theo thông tin của UBND tỉnh Lạng Sơn, đến đầu năm 2026, Anh hùng Nông Văn Phiao vẫn sinh sống tại phường Kỳ Lừa, tỉnh Lạng Sơn. Từ một binh nhất 22 tuổi giữa khói lửa Đồng Đăng, ông đã trở thành người kể lại ký ức của những đồng đội không thể trở về.

Pháo đài Đồng Đăng hôm nay không còn tiếng súng. Nhưng dưới những khối đá và những tầng hầm cũ vẫn còn ký ức về những chiến sĩ đã chiến đấu đến cùng.

Trong ký ức ấy có hình ảnh Nông Văn Phiao lặng lẽ vượt vòng vây giữa đêm tối. Trên vai anh không phải vũ khí đặc biệt mà chỉ là những vật dụng đựng nước. Anh đi bởi trong pháo đài còn có thương binh đang khát, còn có đồng đội đang chờ và còn một trận địa phải giữ.

Đó là một hành động bình dị, nhưng cũng chính là nơi lòng dũng cảm được thể hiện rõ nhất: đặt sự sống của đồng đội và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc lên trên sự an toàn của chính mình.