NSND Tạ Duy Hiển: “Ông Tổ ngành xiếc Việt Nam”

Nhắc tới sự kiện này, không thể không kể đến người đầu tiên đưa xiếc Việt Nam từ hình thức biểu diễn dân gian, tạp kỹ đơn lẻ thành một loại hình nghệ thuật chuyên nghiệp, có trường đào tạo và biểu diễn quốc tế.Không ai khác, đó chính là NSND Tạ Duy Hiển - “Ông Tổ của xiếc Việt Nam”.Sinh năm 1889 trong một gia đình nghèo tại phố Cầu Đất (Hà Nội), chàng trai Tạ Duy Hiển tưởng chửng sẽ nối nghiệp cha với nghề đánh xe ngựa.Nhưng cơ duyên lại đưa cậu đến với nghệ thuật xiếc, bắt đầu từ việc dạy ngựa “dùng mõm nhặt tiền” hay “dùng móng gõ xuống đất đếm số” như một cách để gây ấn tượng với khách.Đầu thế kỷ XX, nhận thấy rất nhiều gánh xiếc nước ngoài vào Việt Nam biểu diễn. Khi đó, ông tự hỏi: “Tại sao người Việt không tự mở một gánh xiếc của mình?”Nói là làm, với chút vốn liếng ít ỏi, nghệ sĩ Tạ Duy Hiển tự mở một gánh xiếc nhỏ đặt tên là “Xiếc Việt Nam”. Ông vừa là chủ, vừa làm nghệ sĩ biểu diễn. Các thành viên còn lại đa phần đều là con cháu trong gia đình.Ngày đó, một gánh xiếc nước Anh đã trình diễn tiết mục mang tính chế giễu người Việt, khiến dân ta vô cùng phẫn nộ, dẫn đến bị phá sản.Chớp lấy thời cơ ấy, nghệ sĩ Tạ Duy Hiển chủ động vay mượn, mua lại toàn bộ đạo cụ. Vì thế mà gánh xiếc của ông càng lớn mạnh, không chỉ biểu diễn trong nước mà còn sang cả Lào, Campuchia.Sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc, ngày 16/1/1956, Bộ Văn hóa ra quyết định thành lập đội Xiếc Trung ương thuộc Đoàn Văn công nhân dân Trung ương.Nghe lời kêu gọi của Nhà nước, nghệ sĩ Tạ Duy Hiển sáp nhập toàn bộ đoàn xiếc của mình vào đội Xiếc Trung ương, trở thành Đoàn xiếc Thống Nhất, do ông làm trưởng đoàn.Chỉ trong một thời gian ngắn, ngày 31/10/1959, chương trình xiếc của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chính thức ra mắt khán giả. Giữa rừng hoan hô và tiếng vỗ tay vang dội, nghệ sĩ Tạ Duy Hiển đã chinh phục người xem với 3 tiết mục biểu diễn cùng thú dữ.Đang hăng say công tác thì ngày 3/10/1967, ông đột ngột qua đời, hưởng thọ 78 tuổi. Được tin, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết thư chia buồn cùng gia đình:“Được biết cụ Tạ Duy Hiển vừa qua đời. Bác rất thương tiếc. Bác thân ái gửi lời chia buồn đến gia quyến cụ Tạ và Đoàn xiếc nhân dân Trung ương”.Tấm lòng ấy của Bác cũng chính là tình cảm thương tiếc, kính trọng của toàn thể nhân dân dành cho một nghệ sĩ tài hoa, một con người đã dành trọn cuộc đời để cống hiến cho nghệ thuật xiếc nước nhà.