Nữ Anh hùng du kích Trần Thị Khang
Chọn một ngày cuối thu, chúng tôi về thôn Xuân Đào. Nắng thu hanh nhẹ, gió thu man mác. Cách trung tâm thị xã Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên chừng 7km theo hướng đi Hải Phòng, thì rẽ phải. Con đường tiếp giáp với đường Nguyễn Văn Linh dài 3km chạy xuyên qua xã Xuân Dục giờ được mang tên “Nguyễn Thiện Kế”, ông là vị thủ lĩnh thứ 3 của Nghĩa quân Bãi Sậy, sau khi vị thủ lĩnh thứ hai là Nguyễn Thiện Thuật tìm đường sang Trung Quốc tính kế kháng chiến lâu dài.
Tưởng niệm 580 năm Ngày mất Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn TrãiĐến giữa làng chúng tôi bắt gặp đường phố Trần Thị Khang, một đường phố hơi khiêm tốn bởi nó còn đang trong quá trình tôn tạo nâng cấp. Nhà lưu niệm Lực lượng Nữ du kích Hoàng Ngân và AHLLVT Trần Thị Khang nổi bật dưới trời thu. Một ngôi nhà được khởi công xây dựng năm 2016 và hoàn thành năm 2019.
Cây đa La Tiến - chứng tích tội ác của quân Pháp.Từ quê hương giàu truyền thốngTiếp tôi hôm nay là cô Đỗ Thị Uyên, Chi hội trưởng Phụ nữ thôn Xuân Nhân, cô Uyên cũng đồng thời là người được giao trọng trách trông coi Nhà lưu niệm này. Cô Uyên vừa hướng dẫn chúng tôi đi thắp hương trên ban thờ bà Trần Thị Khang vừa cho hay, “bức tượng bà Khang được đúc theo hình ảnh thời trẻ của bà. Các cô các chú thấy đấy, bà Khang rất đẹp”. Đúng là bức tượng khá đẹp, dáng ngồi thanh thoát, nét mặt đôn hậu, ánh mắt bao dung và đặc biệt là chiếc khăn quấn đầu rất “đồng bằng Bắc Bộ”, nhìn vừa ra chất quê lại vừa thấy vẻ hoạt bát.Thấy tôi muốn hỏi chuyện nhiều hơn nên cô Uyên bèn gợi ý: “Chúng cháu là hậu sinh nên không hiểu nhiều. Các chú qua thôn Xuân Đào hỏi ông Nguyễn Tất Nghiệm là ra hết”. Ông Nguyễn Tất Nghiệm năm nay 73 tuổi, từng là bác sĩ trong quân đội rồi chuyển ngành, hiện nghỉ hưu tại quê nhà. Ông Nghiệm tranh thủ lúc vắng khách vui vẻ cho hay: “Căn nhà tôi ở vốn là phần đất của cụ Nguyễn Thiện Thuật. Tôi là chắt nội cụ Nguyễn Thiện Dương, cụ là em út của cụ Thuật và cụ đã hy sinh trong một trận chiến với quân Pháp khi chúng đẩy mạnh đàn áp nghĩa quân Bãi Sậy”. Nghe ông Nghiệm nói vậy tôi hơi là lạ. Thì ra thôn Xuân Đào là một trong những thôn quê Bắc bộ mà những người con cháu của cụ Nguyễn Anh Vũ tìm đến lập nghiệp sau thảm án Lệ Chi Viên. Theo đó cụ Nguyễn Anh Vũ là người con sống sót của Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi. Tôi vội chen ngang, “Vậy họ Nguyễn làng ta chính là hậu duệ của Nguyễn Trãi?”. Ông Nghiệm gật đầu: “Vâng chúng tôi là hậu duệ đời thứ 17 của Nguyễn Trãi”.
Chân dung chị Trần Thị Khang.Câu chuyện của ông Nghiệm đã cho chúng tôi hay rằng: Thôn Xuân Đào với bốn anh em ruột người họ Nguyễn là Nguyễn Thiện Thuật, Nguyễn Thiện Kế, Nguyễn Thiện Hiển và Nguyễn Thiện Dương vốn xuất thân trong một gia đình Nho học, đã “trái lệnh” triều đình quyết tâm lãnh đạo nông dân Hưng Yên nổi dậy kháng chiến chống quân Pháp xâm lược. Cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy tuy thất bại nhưng ngọn lửa yêu nước còn âm ỉ cháy trong lòng mỗi người dân.Rồi ông Nghiệm nói thêm, “Làng tôi có nhiều người nổi tiếng lắm. Như Thượng tướng Lê Quang Hào này. Như anh em nhà họ Vũ này. Và còn nhiều người khác nữa”. Theo đó thì Nữ anh hùng du kích Trần Thị Khang tức Vũ Thị Kính là người con của dòng họ Vũ thôn Xuân Đào. Năm 1945, khi mới 16 tuổi, cô gái Vũ Thị Kính được hai người anh trai là Vũ Văn Nhung và Vũ Văn Dung “dẫn đi” hoạt động cách mạng (ông Vũ Văn Dung từng là Phó Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên khi mới 21 tuổi, là Giáo sư, Tiến sĩ Kinh tế, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng nước CHXHCNVN 1982-1986). Hai anh em đã cùng lấy họ Trần làm bí danh để che mắt địch. Bà Vũ Thị Kính là Trần Thị Khang, còn người anh Vũ Văn Dung là Trần Phương.
Cây đa La Tiến - chứng tích tội ác của quân Pháp.Từ quê hương giàu truyền thốngTiếp tôi hôm nay là cô Đỗ Thị Uyên, Chi hội trưởng Phụ nữ thôn Xuân Nhân, cô Uyên cũng đồng thời là người được giao trọng trách trông coi Nhà lưu niệm này. Cô Uyên vừa hướng dẫn chúng tôi đi thắp hương trên ban thờ bà Trần Thị Khang vừa cho hay, “bức tượng bà Khang được đúc theo hình ảnh thời trẻ của bà. Các cô các chú thấy đấy, bà Khang rất đẹp”. Đúng là bức tượng khá đẹp, dáng ngồi thanh thoát, nét mặt đôn hậu, ánh mắt bao dung và đặc biệt là chiếc khăn quấn đầu rất “đồng bằng Bắc Bộ”, nhìn vừa ra chất quê lại vừa thấy vẻ hoạt bát.Thấy tôi muốn hỏi chuyện nhiều hơn nên cô Uyên bèn gợi ý: “Chúng cháu là hậu sinh nên không hiểu nhiều. Các chú qua thôn Xuân Đào hỏi ông Nguyễn Tất Nghiệm là ra hết”. Ông Nguyễn Tất Nghiệm năm nay 73 tuổi, từng là bác sĩ trong quân đội rồi chuyển ngành, hiện nghỉ hưu tại quê nhà. Ông Nghiệm tranh thủ lúc vắng khách vui vẻ cho hay: “Căn nhà tôi ở vốn là phần đất của cụ Nguyễn Thiện Thuật. Tôi là chắt nội cụ Nguyễn Thiện Dương, cụ là em út của cụ Thuật và cụ đã hy sinh trong một trận chiến với quân Pháp khi chúng đẩy mạnh đàn áp nghĩa quân Bãi Sậy”. Nghe ông Nghiệm nói vậy tôi hơi là lạ. Thì ra thôn Xuân Đào là một trong những thôn quê Bắc bộ mà những người con cháu của cụ Nguyễn Anh Vũ tìm đến lập nghiệp sau thảm án Lệ Chi Viên. Theo đó cụ Nguyễn Anh Vũ là người con sống sót của Anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi. Tôi vội chen ngang, “Vậy họ Nguyễn làng ta chính là hậu duệ của Nguyễn Trãi?”. Ông Nghiệm gật đầu: “Vâng chúng tôi là hậu duệ đời thứ 17 của Nguyễn Trãi”.Chân dung chị Trần Thị Khang.Câu chuyện của ông Nghiệm đã cho chúng tôi hay rằng: Thôn Xuân Đào với bốn anh em ruột người họ Nguyễn là Nguyễn Thiện Thuật, Nguyễn Thiện Kế, Nguyễn Thiện Hiển và Nguyễn Thiện Dương vốn xuất thân trong một gia đình Nho học, đã “trái lệnh” triều đình quyết tâm lãnh đạo nông dân Hưng Yên nổi dậy kháng chiến chống quân Pháp xâm lược. Cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy tuy thất bại nhưng ngọn lửa yêu nước còn âm ỉ cháy trong lòng mỗi người dân.Rồi ông Nghiệm nói thêm, “Làng tôi có nhiều người nổi tiếng lắm. Như Thượng tướng Lê Quang Hào này. Như anh em nhà họ Vũ này. Và còn nhiều người khác nữa”. Theo đó thì Nữ anh hùng du kích Trần Thị Khang tức Vũ Thị Kính là người con của dòng họ Vũ thôn Xuân Đào. Năm 1945, khi mới 16 tuổi, cô gái Vũ Thị Kính được hai người anh trai là Vũ Văn Nhung và Vũ Văn Dung “dẫn đi” hoạt động cách mạng (ông Vũ Văn Dung từng là Phó Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên khi mới 21 tuổi, là Giáo sư, Tiến sĩ Kinh tế, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng nước CHXHCNVN 1982-1986). Hai anh em đã cùng lấy họ Trần làm bí danh để che mắt địch. Bà Vũ Thị Kính là Trần Thị Khang, còn người anh Vũ Văn Dung là Trần Phương.
