Nữ Anh hùng Lê Thị Riêng

NỮ ANH HÙNG LÊ THỊ RIÊNG

          Năm 1925, tại vùng quê Giá Rai, Bạc Liêu, Lê Thị Riêng ra đời trong một thời kỳ đất nước chìm dưới ách thống trị của thực dân và phong kiến. Chứng kiến cảnh người dân nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột, người con gái vùng sông nước Nam Bộ sớm lựa chọn con đường cách mạng. Khi vừa đôi mươi, bà đã tham gia hoạt động, bắt đầu từ công tác phụ nữ huyện Giá Rai, rồi phụ nữ cứu quốc tỉnh Rạch Giá. Đến năm 1949, bà được bầu vào Ban Chấp hành Phụ nữ Nam Bộ. Từ cơ sở đến cấp khu, ở bất cứ vị trí nào, Lê Thị Riêng đều thể hiện khả năng vận động quần chúng, tổ chức phong trào và sự quyết đoán của một cán bộ cách mạng.

          Sau Hiệp định Genève năm 1954, cuộc đấu tranh ở miền Nam bước sang một giai đoạn mới. Lê Thị Riêng tiếp tục hoạt động trong phong trào chống chế độ Mỹ - Diệm. Trong những năm tháng ấy, cuộc đời riêng của bà cũng có những bước ngoặt lớn: bà lập gia đình và sinh hai người con. Nhưng chiến tranh ngày càng khốc liệt. Năm 1960, khi Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ra đời, bà được bầu làm Phó Hội trưởng Ban Chấp hành Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng, đồng thời là Ủy viên Trung ương Mặt trận. Cũng trong thời gian này, bà phải gửi hai con ra miền Bắc để bảo đảm an toàn. Cuối năm 1960, chồng bà hy sinh. Một người phụ nữ mất chồng, hai con phải sống xa mẹ – đó là những mất mát không dễ gì vượt qua. Nhưng với Lê Thị Riêng, nỗi đau riêng không trở thành lý do để dừng lại. Trong nhật ký ngày 9 tháng 2 năm 1962, bà viết về sự mất mát của mình và tự nhắc rằng hai người con chính là nguồn sức mạnh để bà tiếp tục chiến đấu, để một ngày đất nước không còn những cảnh chia ly, tang tóc. Đó cũng là một nét rất riêng trong con người Lê Thị Riêng: một cán bộ cách mạng quyết liệt trên chiến trường, nhưng trong đời thường vẫn là một người mẹ mang nỗi nhớ con bên mình.

          Năm 1965, khi giữ cương vị Khu ủy viên Sài Gòn - Gia Định, Lê Thị Riêng được giao làm Trưởng Ban Phụ vận Sài Gòn - Gia Định, phụ trách cả phong trào đô thị và nông thôn. Đây là thời điểm cuộc đấu tranh tại Sài Gòn - Gia Định diễn ra đặc biệt gay gắt. Bên cạnh công tác tổ chức, vận động phụ nữ và quần chúng, bà còn là một cây viết xã luận sắc sảo của Báo Phụ nữ Giải phóng, sử dụng ngòi bút như một phương tiện đấu tranh và tuyên truyền. Nhưng chính hoạt động tại đô thị cũng khiến bà trở thành mục tiêu truy bắt của đối phương. Ngày 9 tháng 5 năm 1967, trên đường đi công tác, Lê Thị Riêng bị một tên phản cách mạng nhận mặt và chỉ điểm. Bà bị bắt, đưa vào khám Chí Hòa. Tại đây, đối phương tìm mọi cách khai thác thông tin: từ dụ dỗ, mua chuộc đến tra khảo và tra tấn. Nhưng tất cả đều không khuất phục được người nữ cán bộ cách mạng. Thông tin không được khai thác. Tinh thần không bị lay chuyển. Lê Thị Riêng tiếp tục giữ vững khí tiết của người cộng sản cho đến những ngày cuối cùng.

          Đêm mồng 2 Tết Mậu Thân, tức ngày 1 tháng 2 năm 1968, Lê Thị Riêng cùng nhiều chiến sĩ cách mạng bị bí mật đưa đi thủ tiêu. Trên chiếc xe chở những người tù bị còng tay, cái chết đã ở ngay trước mắt. Nhưng bà không im lặng. Bà động viên đồng đội: “Trong tình huống này, ta phải xứng đáng là những người cộng sản.” Những người trên xe cùng cất tiếng hát Quốc tế ca. Khi bị đưa đến nơi hành quyết, Lê Thị Riêng vẫn tiếp tục tố cáo tội ác của đối phương và hô vang những khẩu hiệu cách mạng. Trong loạt đạn cuối cùng, bà đã dùng thân mình che chở cho người đồng chí Ngọc Anh, giúp người đồng đội ấy có cơ hội sống sót. Người nữ cán bộ từng phụ trách phong trào phụ nữ ở Sài Gòn - Gia Định đã thực hiện nhiệm vụ của mình cho đến giây phút cuối cùng – bảo vệ đồng chí, giữ vững khí tiết và không đầu hàng trước kẻ thù.

          Nhưng nếu chỉ nhìn Lê Thị Riêng qua những năm tháng đấu tranh và những giây phút cuối cùng, câu chuyện về bà vẫn chưa đầy đủ. Phía sau người nữ cán bộ quyết đoán ấy là một người vợ, người mẹ luôn hướng về gia đình. Trong bài thơ “Ước mơ”, bà viết về mong muốn được chiến đấu cho một ngày Bắc – Nam thống nhất, đất nước hòa bình, nhân dân no ấm và đặc biệt là mong muốn những đứa con được hưởng trọn tình thương của mẹ. Những câu thơ ấy cho thấy một điều tưởng như đối lập nhưng lại cùng tồn tại trong con người Lê Thị Riêng: lý tưởng cách mạng và tình mẫu tử không tách rời nhau. Chính tình yêu với gia đình, với những đứa con, với đồng bào cũng trở thành một phần động lực để bà lựa chọn và kiên định với con đường mình đã đi.

          Ngày 10 tháng 4 năm 2001, Chủ tịch nước truy tặng Lê Thị Riêng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Tên bà được đặt cho nhiều con đường, công viên và trường học tại Thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng điều còn lại lâu dài hơn những tên gọi ấy là hình ảnh một người phụ nữ đã sống trong một thời kỳ mà lựa chọn con đường cách mạng đồng nghĩa với việc chấp nhận hy sinh. Lê Thị Riêng đã lựa chọn, đã chiến đấu và đã giữ vững lựa chọn ấy đến phút cuối cùng. Bà trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của người phụ nữ Nam Bộ thời chiến: kiên quyết trước kẻ thù, trách nhiệm với đồng chí, hết lòng với nhân dân và vẫn mang trong mình tình yêu sâu sắc của một người vợ, người mẹ.