Nữ anh hùng Nguyễn Thị Út
Người mẹ cầm súng
Nguyễn Thị Út– người dân quen gọi bằng cái tên mộc mạc Út Tịch – sinh năm 1920 trong một gia đình nghèo ở làng Tích Thiện, tổng Thạnh Trị, quận Cầu Kè, tỉnh Cần Thơ (nay thuộc xã Tam Ngãi, tỉnh Vĩnh Long). Tuổi thơ chị gắn với những ngày đi ở đợ, làm thuê từ rất sớm. Cuộc đời khổ cực khiến chị sớm chứng kiến cảnh thực dân và chính quyền tay sai đàn áp dân nghèo, từ đó hình thành trong chị một ý chí mạnh mẽ: “Phải chống lại cho bằng được”.
Khi phong trào kháng chiến lan rộng ở miền Tây Nam Bộ, Út Tịch bén duyên với cách mạng từ những việc rất nhỏ: nuôi giấu cán bộ, chuyển thư, canh gác cho du kích trong xóm. Tuy vóc dáng nhỏ bé nhưng chị làm việc gì cũng nhanh gọn, dứt khoát, lại gan lì hơn rất nhiều người đàn ông. Chính vì vậy, chị được đưa vào đội du kích xã.
Cuộc đời bà đã được nhà văn Nguyễn Thi xây dựng thành nhân vật chính trong tác phẩm “Người mẹ cầm súng”.
Một lần đi đánh trận của Út Tịch – trận phục kích ở vàm Cái Tàu
Những năm đầu thập niên 1960, tuyến đường qua vàm Cái Tàu ở Cà Mau là nơi địch thường xuyên cho tàu tuần tiễu để ngăn du kích di chuyển lương thực và vũ khí. Đơn vị của Út Tịch nhận nhiệm vụ tổ chức một trận đánh nhỏ nhằm làm gián đoạn các cuộc càn quét của địch.
Chiều hôm đó, trời bắt đầu chuyển mưa, sương sớm phủ trên mặt sông, rất thuận lợi để du kích ẩn mình. Út Tịch được giao làm người dẫn đường và trinh sát vì chị thuộc từng khúc sông, từng lối rạch như thuộc lòng bàn tay. Trên vai chị chỉ có một khẩu súng, vài viên đạn và một chiếc khăn rằn đã bạc màu.
Khi cả tổ du kích men theo bờ rạch để vào vị trí phục kích, Út Tịch đi đầu tiên. Chị bơi qua những đoạn nước sâu rất nhẹ, gần như không gây tiếng động. Tới đoạn bờ lau cao, chị ra hiệu cho cả tổ dừng lại. Từ xa, tiếng máy tàu địch bắt đầu vọng lại, mỗi lúc một rõ. Tất cả nín thở.
Út Tịch ghé sát người chỉ huy và nói nhỏ:
“Tàu đi chậm lắm, tụi nó đang quan sát. Nhưng chỗ cua này kín, mình có lợi.”
Người chỉ huy gật đầu. Cả tổ áp sát vào vị trí đã chọn.
Khi tàu địch vừa lọt vào khúc cua – đúng đoạn nước hẹp nhất – Út Tịch là người nổ súng đầu tiên để ra hiệu cho cả tổ bắt đầu trận đánh. Tiếng súng của chị rất dứt khoát, chính xác. Nhận được tín hiệu, đồng đội phía sau lập tức phối hợp. Con tàu hoảng loạn quay đầu, lính bối rối bắn trả loạn xạ rồi phải rút chạy ra khỏi khúc rạch.
Trận đánh chỉ diễn ra vài phút, nhưng hoàn toàn thành công: du kích buộc được tàu địch phải rời khỏi tuyến đường, tạo khoảng trống để dân công vận chuyển nhu yếu phẩm vào căn cứ trong đêm.
Khi mọi người rút êm, người chỉ huy quay sang nói:
“Hôm nay nhờ Út mà cả tổ thắng nhanh, sạch.”
Út Tịch chỉ cười, lau nước trên mặt và đáp lại bằng giọng Nam Bộ rất mộc mạc:
“Vậy mai làm thêm trận nữa nghe, tao còn khỏe là còn đánh.”
Đối với chị, chiến đấu không phải để lập công, mà vì một lý do giản dị: để con mình và dân làng không còn phải chạy giặc nữa.
Hình ảnh Út Tịch trong “Người mẹ cầm súng” của tác giả Nguyễn Thi
“Người mẹ cầm súng” tái hiện một trong những hình tượng đặc sắc nhất của người phụ nữ Nam Bộ trong kháng chiến – chị Út Tịch, người phụ nữ bình dị nhưng mang trong mình một sức mạnh tinh thần phi thường.
Khi chiến tranh lan đến, Út Tịch không chọn cách đứng ngoài. Chị bước vào hàng ngũ du kích bằng tất cả sự quyết liệt của một người không chấp nhận sống cúi đầu. Từ đó, hình ảnh quen thuộc của chị hiện lên giữa chiến khu: một người mẹ lưng địu con, vai mang súng, luôn đi đầu trong những nhiệm vụ khó khăn nhất. Câu nói mạnh mẽ :
“Còn cái lai quần cũng đánh”
không chỉ khẳng định khí phách riêng của Út Tịch mà còn trở thành tuyên ngôn chiến đấu của cả vùng quê kháng chiến.
Út Tịch chiến đấu bằng sự gan dạ, thông minh và cả tình thương sâu sắc dành cho nhân dân và con cái. Chị không hề tách mình khỏi vai trò người mẹ, mà chính tình mẫu tử ấy trở thành nguồn sức mạnh để chị kiên trì trong chiến đấu. Ở Út Tịch, người ta thấy sự hoà quyện giữa hai vẻ đẹp tưởng như đối lập: sự mềm mại của tình mẹ và sự cứng cỏi của người chiến sĩ.
Trong một trận chiến ác liệt, chị bị thương nặng và ra đi khi tuổi đời còn trẻ. Nhưng sự hi sinh ấy không khép lại số phận một con người; nó mở ra một biểu tượng bất tử về người phụ nữ Việt Nam thời chống Mỹ: bình dị mà lớn lao, đời thường mà anh hùng. Hình ảnh Út Tịch để lại không chỉ gợi xúc động mà còn nhắc nhở về sức mạnh tinh thần vĩ đại có thể toả sáng từ những con người bình thường nhất.
