Nữ Anh hùng Trần Thị Lý: Bức tượng đài "Người con gái Việt Nam" (1933 - 1992)
Trong lịch sử chiến tranh, hiếm có một con người nào phải hứng chịu những đòn tra tấn hủy diệt tàn khốc đến mức vượt ra ngoài trí tưởng tượng của nhân loại như nữ Anh hùng Trần Thị Lý (quê ở Điện Bàn, Quảng Nam). Tham gia cách mạng từ năm 12 tuổi, bà là một nữ du kích, giao liên vô cùng mưu trí. Trong giai đoạn 1956 - 1958, khi phong trào cách mạng miền Nam bị dìm trong biển máu bởi Luật 10/59, bà ba lần sa vào tay bộ máy mật vụ của chế độ Ngô Đình Diệm.
Để moi thông tin về các cơ sở bí mật, những tên đao phủ khét tiếng nhất đã biến thân thể bà thành một "bãi thử nhục hình". Chúng dùng điện 110V chích vào các vùng nhạy cảm nhất trên cơ thể; dùng kìm rút trụi móng tay, móng chân; dùng kẹp sắt nung đỏ xuyên qua bầu ngực; đổ nước xà phòng dicloro diphenyl trichloroethane (DDT) vào mũi và cắt đứt từng mảng thịt trên người bà. Chúng hành hạ bà đến chết đi sống lại hàng trăm lần, vứt xác bà ra bãi rác vì tưởng bà đã chết, nhưng từ đầu đến cuối, người con gái ấy không hề hé răng nửa lời khai báo, tuyệt đối bảo vệ an toàn cho tổ chức.
Năm 1958, bà được các đồng chí bí mật giải cứu và đưa ra miền Bắc chữa trị trong tình trạng cơ thể mang 42 vết thương chằng chịt, tàn phế. Cảm chấn động trước ý chí kim cương của bà, nhà thơ Tố Hữu đã đến thăm và bật khóc viết nên kiệt tác thơ Người con gái Việt Nam: "Em là ai? Cô gái hay nàng tiên / Em có tuổi hay không có tuổi / Mái tóc em đây, hay là mây là suối / Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm giông / Thịt da em hay là sắt là đồng ?". Từ một nạn nhân của bạo lực tột cùng, ý chí bất tử của Trần Thị Lý đã bay đi khắp toàn cầu, trở thành biểu tượng thiêng liêng và vĩ đại nhất của sức mạnh Phụ nữ Việt Nam, khơi dậy phong trào biểu tình phản chiến trên khắp châu Âu và châu Mỹ.
