Nữ Anh hùng Út Tịch có tên khai sinh là Nguyễn Thị Út
NGUYỄN THỊ ÚT (ÚT TỊCH)
Nữ Anh hùng Út Tịch có tên khai sinh là Nguyễn Thị Út, tên thường dùng là Út Trầu, sinh ngày 19/4/1931, tại làng Ngãi Nhứt, tổng Thạnh Trị, huyện Cầu Kè, tỉnh Cần Thơ (nay là xã Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh).
Từ nhỏ, đi ở cho nhà Cai tổng Tống Tấn Vui (Hàm Giỏi), chứng kiến cảnh đối xử tàn độc của gia đình này với người ăn kẻ ở, chị Út đã sớm bộc lộ sự phản kháng mà điển hình là những năm 12, 13 tuổi đầu chị đã ném dao cau vào tay mụ Hàm Giỏi, ném ớt bột vào mặt vợ Hội đồng Thanh. Cũng từ những phản kháng mang tính tự phát như vậy, chị đã rút ra bài học đầu tiên cho người thân cô thế yếu: Mình đánh nó để nó khỏi đánh mình!
Cách mạng Tháng Tám thành công, rồi thực dân Pháp tái chiếm Cầu Kè, xâm lược nước ta lần nữa. Quê hương Tam Ngãi trở thành căn cứ địa vững chắc của đơn vị Công an xung phong huyện Cầu Kè, dưới sự chỉ huy của Nguyễn Hòa Luông (người sau này được tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang). Tuy còn nhỏ tuổi nhưng chị Nguyễn Thị Út đã tích cực tham gia vào những công việc vừa sức mình giúp Công an xung phong đánh giặc như nấu cơm nước, nắm tin tức, nhặt đạn rơi vãi... Không biết từ lúc nào, chị đã là chiến sĩ trinh sát của đơn vị như một lẽ đương nhiên. Chiến công đầu đời của chị Út là hóa trang thành người mua bán, công khai vào chợ Cầu Kè theo dõi tình hình và làm ám hiệu cho Công an xung phong nổ súng, giải thoát đồng chí Đinh Công Thành - Phó ban Địch ngụy vận tỉnh Trà Vinh - bị địch bắt và chuẩn bị hành hình tại chân cầu Cầu Kè vào mùa thu năm 1949.
Năm 1950, chị Nguyễn Thị Út kết hôn cùng anh Lâm Văn Tịch, một chiến sĩ người Khmer của đơn vị Công an xung phong Cầu Kè.
Ngày thành thân, chị nói với chồng một câu gan ruột: Vợ chồng đánh lộn chết bỏ cũng không thôi, mà theo giặc là thôi liên! Theo thói quen của người dân địa phương, khi người con gái có chồng vẫn thường gọi tên ghép với tên chồng nên chị Nguyễn Thị Út được bà con gọi là Út Tịch. Thời gian này, gia đình chị được Ủy ban Kháng chiến Hành chánh xã Tam Ngãi cấp ruộng đất và chị ở nhà làm ruộng, đảm đang trong ngoài để chồng yên tâm chiến đấu. Tuy vậy, khi đơn vị cần chị vẫn là người chiến sĩ trinh liên giỏi, người vận động quần chúng từ làng quê Tam Ngãi đến nội ô huyện ly ủng hộ lúa gạo, quần áo, tiền bạc... nuôi quân đánh giặc.
Đình chiến năm 1954, cùng Chi bộ địa phương anh Tịch vận động, tổ chức và lãnh đạo đồng bào Khmer Cây Sanh sát cánh cùng đồng bào người Việt Tam Ngãi đấu tranh chính trị, đòi địch nghiêm chỉnh thi hành Hiệp định, không được trả thù cán bộ kháng chiến cũ... Riêng bản thân chị luôn tham gia và đi đầu hàng chục cuộc cùng đồng bào kéo nhau ra tề xã Bà Mi đấu tranh. Địch bắt anh Tịch, chị cùng bà con kéo vào dinh quận Cầu Kè, đòi địch thả người vô tội. Gia đình Lâm Văn Tịch - Nguyễn Thị Út là một trong những hộ mà bọn tề xã xếp vào loại "cán binh Cộng sản nằm vùng" và không từ bỏ một thủ đoạn đàn áp, khủng bố nào.
Sau Đồng khởi 14/9/1960, xã Tam Ngãi cơ bản được giải phóng, trừ tề xã địch tại ấp Bà Mi. Anh Lâm Văn Tịch tham gia đơn vị du kích, chị Nguyễn Thị Út vẫn là một chiến sĩ trinh liên dày dạn kinh nghiệm. Không những vậy, trong những trận địch càn quét vào vùng giải phóng Tam Ngãi, chị Út Tịch luôn sát cánh cùng chồng chiến đấu. Nghiễm nhiên, chị trở thành chiến sĩ du kích xã. Trong không khí phấn khởi của ngày tái vũ trang chiến đấu sau sáu năm ròng chỉ toàn đấu tranh chính trị, chị Út Tịch tuyên bố: Còn cái lai quần cũng đánh!
Đầu năm 1961, bằng phương thức binh vận, chị Út Tịch cùng u kích Tam Ngãi và du kích An Phú Tân lấy đồn Tám Thế (An Phú
"ân), thu hơn 20 súng đưa về huyện xây dựng trung đội địa phương uân Cầu Kồ. Sau đó, chị trực tiếp chỉ huy trận phục kích trên đường
"hông Nô, diệt 6 tên địch. Lúc có mang người con thứ năm được bảy náng, chị vần tham gia trận đánh bót Đường Trâu. Sau khi sanh chưa òn tháng, chị đã trực tiếp dẫn mũi cho bộ đội giải phóng Chong Nô l, phòng tuyến quan trọng phía đông quận lỵ. Cầu Kè.
Đến bây giờ, nhiều bà má tại Cầu Kè vẫn kể về hình ảnh một gười phụ nữ miệng luôn nhai trầu, thường ngày vẫn xuống ruộng ấy cày, xuống sông bắt cá nuôi năm đứa con nhỏ. Khi giặc càn, chị ỏ hết công việc nhà, gởi con cho bà con lối xóm, xách súng chạy ra hiến hào đánh giặc. Giữa hai lần xung phong, chị tranh thủ chạy về ho đứa nhỏ bú chút sữa, cho đứa lớn ăn chén cơm, uống miếng nước. loi gương chị, nhiều chị em phụ nữ người Việt, người Khmer Tam gãi tình nguyện gia nhập du kích, cầm súng đánh giặc giữ làng. Năm 963, xã Tam Ngãi xây dựng tiểu đội du kích nữ, chị Nguyễn Thị Út ược phân công làm tiểu đội trưởng. Chồng chỉ huy du kích nam, vợ hi huy du kích nữ. Hai đơn vị thường xuyên hỗ trợ, chi viện nhau cong công tác và chiến đấu, làm nên một hình ảnh tuyệt đẹp trong uộc kháng chiến chống Mỹ tại miền Nam.
Năm 1964, chị Nguyễn Thị Út được Chi bộ Tam Ngãi kết nạp vào ảng và đề bạt vào nhiệm vụ Xã đội phó, trực tiếp chỉ huy tiểu đội u kích nữ. Cũng năm này, chị Út Tịch được Mặt trận Giải phóng và Tỉnh đội Trà Vinh tuyên dương danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp tỉnh và ử làm đại biểu đi dự Đại hội Anh hùng - Chiến sĩ thi đua khu Tây Nam bộ.
Tháng 5/1965, Tỉnh đội Trà Vinh đưa Tiểu đoàn 501, Đại đội 509 ề phối hợp cùng địa phương quân Cầu Kè và du kích Tam Ngãi tiến ông cứ điểm quân sự Bà Mi. Lúc này vừa sanh đứa con thứ sáu chưa ròn tháng lại bị bệnh nhưng chị Út Tịch vẫn tình nguyện lên đường hỉ huy du kích tham gia chiến dịch. Cứ điểm Bà Mi bị bộ đội ta tiêu liệt, Tam Ngãi được hoàn toàn giải phóng. Sau đó, địch huy động một rung đoàn chủ lực định bất ngờ đánh úp và tiêu diệt bộ đội tang chân tại giồng Cây Sanh. Được sự giúp đỡ của nhân dân và sự hỗ trợ kịp thời của du kích, lực lượng ta đã tổ chức chống trả suốt một ngày liền, đẩy chúng ra ngoài đồng trống mà tiêu diệt. Trận này, bộ đội đã đánh thiệt hại nặng một tiểu đoàn chủ lực, bẻ gãy cuộc cản quét.
Sau những trận đánh và những chiến công tiêu biểu đó, cuối năm 1965, đồng chí Nguyễn Thị Út được cử tham dự và báo công tại Đại hội Anh hùng - Chiến sĩ thi đua toàn miền Nam. Đồng chí được tặng thưởng Huân chương Quân công Giải phóng hạng nhì. Quá trình tham gia chiến đấu, đồng chí Nguyễn Thị Út đã tham gia 23 trận lớn nhỏ (có 8 trận hồi kháng chiến lần I), góp phần cùng đơn vị diệt và làm tan rã hơn 200 tên địch, thu 70 súng. Đông chí còn là một chiến sĩ trinh sát dũng cảm và mưu trí, một chiến đấu viên ngoan cường, một chiến sĩ binh vận tài tình đã vận động phá vỡ nhiều binh sĩ địch, nhiều lần đưa bộ đội vào diệt bót lấy súng không tốn một viên đạn". Với những thành tích oanh liệt đó, ngày 5 tháng 5 năm 1965, đồng chí Nguyễn Thị Út được Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam Tuyên dương danh hiệu Anh hùng Quân giải phóng.
Xúc động với bản báo công và những câu chuyện kể về nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út, nhà văn Nguyễn Thi đã dày công sưu tầm thêm tư liệu về cuộc đời, gia cảnh, thành tích chiến đấu để xây dựng nên hình tượng Người mẹ cầm súng trong tập truyện ký cùng tên. Tập truyện này đã được nhiều Nhà xuất bản xuất bản và tái bản nhiều lần, được đưa vào sách giáo khoa, được dịch ra nhiều thứ tiếng và được chuyển thể sang nhiều loại hình sân khấu, phim ảnh và được công chúng trong, ngoài nước nhiệt thành đón nhận. Từ quê hương Tam Ngãi, Cầu Kè, Trà Vinh nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út (Út Tịch) đã nối danh không chỉ trong nước mà còn lan ra phạm vi quốc tế.
Đầu năm 1966, theo chỉ đạo của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Quân ủy Trung ương Quân Giải phóng và Bộ Tư lệnh miền, Quân khu IX đã rút nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út về công tác tại Phòng Dân quân Quân khu. Cả gia đình chị chuyển về vùng căn cứ U Minh - Cà Mau. Tại đây, chị và các con được Khu ủy và Quân khu ưu tiên đón các thầy giáo từ miền Bắc vào dạy bổ túc văn hóa, Cũng tại chiến khu U Minh, trong những năm 1966 và 1968, nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út sanh thêm hai người con. Như vậy, tổng cộng chị Út Tịch có tám người con là Lâm Thị Bé (1953), Lâm Thị Thanh (1955), Lâm Thị Tho (1957), Lâm Thị Kim Anh (1959), Lâm Văn Hiển (1961), Lâm Văn Hùng (1965), Lâm Thị Đông Xuân (1966) và Lâm Thị Hồng (1968).
Sau cuộc tập kích chiến lược Xuân Mậu Thân của quân dân ta, Mỹ ngụy ráo riết mở các cuộc hành quân phản kích, đấy lùi các hoạt động vũ trang của ta ra khỏi các khu đô thị, đồng thời thọc sâu vào vùng giải phóng, vùng căn cứ nhằm tiêu diệt các lực lượng vũ trang cách mạng, chuẩn bị chuyển sang chiến lược chiến tranh Việt Nam hóa. Một giai đoạn khó khăn ác liệt đến với các địa phương thuộc Quân khu 9. Trước tình hình đó, dù mới sanh con nhỏ nhưng nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út vẫn tự nguyện đến một số địa phương gặp khó khăn, tìm hiểu và truyền đạt kinh nghiệm tổ chức phong trào nhân dân du kích chiến tranh, sử dụng sức mạnh toàn dân nhằm hạn chế sức mạnh của địch. Trong một chuyến công tác như vậy, nữ Anh hùng Quân Giải phóng Nguyễn Thị Út đã hy sinh vào ngày 27/11/1968, tại chiến trường Tân Châu - Châu Đốc (nay là tỉnh An Giang) cùng với người con gái thứ năm là Lâm Thị Tho.
Sau khi vợ hy sinh, anh Lâm Văn Tịch đề nghị cấp trên cho chuyển về địa phương công tác để có thể gởi các cháu cho bà con thân tộc. Năm 1970, anh Lâm Văn Tịch nhận nhiệm vụ Huyện đội phó Cầu Kè. Đến tháng 4/1974, Tiểu đoàn 306 bộ đội chủ lực Quân khu đánh cường tập tiêu diệt đồn Vườn Cò (Tam Ngãi), tiểu khu Vĩnh Bình liền tung ba tiểu đoàn bảo an 404, 470 và 472 hành quân can viện. Đồng chí Huyện đội phó Lâm Văn Tịch chỉ huy địa phương quân Cầu Kè phối hợp cùng du kích hai xã Tam Ngãi, An Phú Tân bám trận địa kiên cường chống trả, làm thiệt hại một phần sinh lực và bẻ gãy cuộc càn quét của chúng. Tuy nhiên, khi quân bảo an địch vừa rút ra, ta chưa kịp rút lui, thì pháo địch từ Cầu Kè, từ yếu khu Thầy Phó và từ tàu chiến ngoài sông Hậu vãi đạn lên vùng căn cứ Tam Ngãi và Huyện đội phó Lâm Văn Tịch đã hy sinh.
Ngày nay, tại thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Trà Vinh và nhiều thành phố, thị xã khác trên cả nước đều có con đường mang tên Người mẹ cầm súng nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út (Út Tịch). Riêng tại Cầu Kè, con đường nối từ trung tâm huyện ly ra Tam Ngãi được Đảng bộ, quân dân huyện trân trọng đặt tên Nguyễn Thị Út để ghi nhận những công lao đóng góp và tôn vinh sự nghiệp vĩ đại của người nữ Anh hùng. Tại quê hương Tam Ngãi, các cơ quan chức năng tỉnh Trà Vinh và huyện Cầu Kè cũng đã xây dựng khu tưởng niệm nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út./.
