-Khởi nghĩa Yên Bái (1930) – 'Không thành công thì cũng thành nhân'

Đêm ngày 9 rạng sáng 10/2/1930, cuộc Khởi nghĩa Yên Bái do Nguyễn Thái Học cùng các sĩ phu, thanh niên yêu nước thuộc Việt Nam Quốc dân Đảng lãnh đạo đã bùng nổ. Dù cuộc khởi nghĩa không giành được thắng lợi cuối cùng, nhưng khí tiết hiên ngang trước pháp trường của các chiến sĩ đã rung chuyển chính quyền thực dân Pháp và thổi bùng ngọn lửa yêu nước trong toàn dân tộc.

Đầu năm 1930, trước sự lùng bắt và đàn áp đẫm máu của mật thám Pháp đối với cơ sở Việt Nam Quốc dân Đảng, Nhà cách mạng Nguyễn Thái Học (1902 - 1930) cùng Bộ Tham mưu đã quyết định phát động cuộc khởi nghĩa vũ trang trên diện rộng với tư tưởng kiên định: "Dù không thành công thì cũng thành nhân", thà chết trong tư thế chiến đấu còn hơn khoanh tay chịu trói.

Đêm mùng 9/2/1930, nghĩa quân phối hợp với lực lượng binh lính người Việt trong quân đội Pháp đồng loạt nổi dậy tấn công đồn lính Pháp tại Yên Bái, tiêu diệt nhiều sĩ quan giặc và làm chủ một số khu vực. Cùng thời điểm, khởi nghĩa lan rộng ra Phú Thọ, Hải Dương, Thái Bình, Hà Nội. Tuy nhiên, do chuẩn bị chưa chu đáo, hỏa lực chênh lệch và quân Pháp nhanh chóng huy động máy bay ném bom, xe bọc thép đàn áp tàn bạo, cuộc khởi nghĩa bị dập tắt sau vài ngày.

Nguyễn Thái Học cùng 12 đồng chí lãnh đạo kiên trung bị bắt giữ. Ngày 17/6/1930, thực dân Pháp đưa 13 nhà yêu nước ra máy chém tại Yên Bái. Trước giờ hành quyết, Nguyễn Thái Học cùng các đồng chí vẫn giữ phong thái ung dung, ngẩng cao đầu mỉm cười và dõng dạc hô lớn bằng tiếng Pháp: "Việt Nam vạn sự!" (Việt Nam muôn năm!). Sự hy sinh lẫm liệt của 13 liệt sĩ Yên Bái đã làm dấy lên làn sóng thương tiếc và khâm phục sâu sắc trên toàn thế giới.